Η 31η Μαΐου έχει καθιερωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως η Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καπνίσματος, μια ημέρα αφιερωμένη στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση για τις επιπτώσεις της χρήσης καπνού στην υγεία.
Για πολλούς καπνιστές ή χρήστες νέων προϊόντων νικοτίνης, η ημέρα αυτή περνά απαρατήρητη. Ωστόσο, οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών δείχνουν ότι η παγκόσμια προσπάθεια περιορισμού του καπνίσματος εισέρχεται σε μια νέα φάση, με κεντρικό στόχο τη δημιουργία μιας «γενιάς χωρίς καπνό».
Σύμφωνα με τη Δρ. Σταματούλα Τσικρικά, πρόεδρο της Ομάδας Προαγωγής Υγείας και Διακοπής Καπνίσματος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και επιστημονικά υπεύθυνη του Ιατρείου Διακοπής Καπνίσματος του νοσοκομείου «Σωτηρία», η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται από μια σημαντική νομοθετική εξέλιξη στη Βρετανία.
Με πρόσφατη νομοθετική πρωτοβουλία, η βρετανική Βουλή άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία της πρώτης γενιάς πολιτών που δεν θα έχουν ποτέ δικαίωμα αγοράς προϊόντων καπνού. Όσοι έχουν γεννηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2009 και μετά θα αποκλείονται εφ’ όρου ζωής από την αγορά καπνικών προϊόντων, καθώς το ηλικιακό όριο θα αυξάνεται σταδιακά κάθε χρόνο.
Παράλληλα, η νέα νομοθεσία προβλέπει αυστηρότερους κανόνες για την εμπορία, τη διαφήμιση και την προώθηση καπνικών προϊόντων, καθώς και επιπλέον περιορισμούς στο κάπνισμα και το άτμισμα σε δημόσιους χώρους.
Το μέγεθος του προβλήματος σε παγκόσμιο επίπεδο
Τα στοιχεία του ΠΟΥ παραμένουν ανησυχητικά. Περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι καπνίζουν παγκοσμίως, ενώ περισσότεροι από 7 εκατομμύρια θάνατοι ετησίως συνδέονται με το κάπνισμα.
Από αυτούς, περίπου 1,6 εκατομμύρια άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της παθητικής έκθεσης στον καπνό. Παράλληλα, μεταξύ 175 και 224 εκατομμυρίων γυναικών καπνίζουν παγκοσμίως, ενώ η ευρωπαϊκή περιφέρεια καταγράφει τα υψηλότερα ποσοστά χρήσης καπνού μεταξύ των εφήβων κοριτσιών.
Οι νέες μορφές καπνού και οι ανήλικοι χρήστες
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η διάδοση των νέων προϊόντων νικοτίνης. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 40 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών χρησιμοποιούν κάποιο καπνικό προϊόν.
Την ίδια στιγμή, περίπου 15 εκατομμύρια έφηβοι έχουν ήδη δοκιμάσει ή χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα, ενώ τα στοιχεία δείχνουν ότι οι ανήλικοι είναι κατά μέσο όρο εννέα φορές πιο πιθανό να κάνουν χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου σε σχέση με τους ενήλικες.
Το φετινό μήνυμα του ΠΟΥ είναι: «Αποκαλύπτοντας τη γοητεία – αντιμετωπίζοντας τον εθισμό στη νικοτίνη και τον καπνό».
«Η φετινή εκστρατεία επιδιώκει την ανάδειξη των τακτικών από τις καπνοβιομηχανίες, οι οποίες επανασυσκευάζουν και επαναπροσδιορίζουν συνεχώς τα προϊόντα, προκειμένου να προσελκύσουν ιδίως παιδιά και εφήβους, διαφεύγοντας των αυστηρότερων ελέγχων».
Αλλάζει το προφίλ του καπνιστή
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εικόνα του καπνιστή έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Πλέον δεν υπάρχουν μόνο οι χρήστες του παραδοσιακού τσιγάρου, αλλά και όσοι χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα, θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, φακελάκια νικοτίνης, καθώς και οι λεγόμενοι dual users, που συνδυάζουν συμβατικό και ηλεκτρονικό τσιγάρο.
Στην κατηγορία αυτή προστίθενται επίσης οι χρήστες ναργιλέ, πούρων και άλλων μορφών καπνού, γεγονός που καθιστά πιο σύνθετη την αντιμετώπιση του φαινομένου.
Το μάρκετινγκ που στοχεύει τους νέους
Οι επιστήμονες εκφράζουν έντονο προβληματισμό για τις πρακτικές προώθησης των νέων καπνικών προϊόντων. Γεύσεις που θυμίζουν καραμέλες, αναψυκτικά ή γλυκά, εντυπωσιακά χρώματα και μοντέρνος σχεδιασμός αποτελούν βασικά εργαλεία προσέλκυσης του νεανικού κοινού.
Παράλληλα, η προβολή τους μέσω δημοφιλών social media influencers συμβάλλει στη δημιουργία μιας εικόνας που συνδέει τα προϊόντα αυτά με τον τρόπο ζωής των νέων.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στην αγορά κυκλοφορούν περισσότερες από 16.000 διαφορετικές γεύσεις ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η εξάπλωση των nicotine pouches, καθώς πολλοί μαθητές και φοιτητές τα χρησιμοποιούν κατά τη διάρκεια της μελέτης ή των εξετάσεων, επιδιώκοντας αυξημένη συγκέντρωση και καταπολέμηση της υπνηλίας.
Η ανάγκη για σταθερές πολιτικές πρόληψης
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αντιμετώπιση του καπνίσματος δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε αποσπασματικές δράσεις. Κρίνεται αναγκαία η ενίσχυση των Ιατρείων Διακοπής Καπνίσματος, η διαρκής εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και η ανάπτυξη μακροπρόθεσμων προγραμμάτων πρόληψης.
Όπως επισημαίνεται, απαιτείται συστηματική ενημέρωση των πολιτών, πλήρης εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας, αποτελεσματικός έλεγχος της αγοράς και συνεργασία μεταξύ επιστημονικών φορέων, κοινωνικών οργανώσεων και ενώσεων ασθενών, ώστε να περιοριστεί η εξάρτηση από τη νικοτίνη και να προστατευθούν οι επόμενες γενιές.
