Το τηλέφωνο εκστρατείας «Tapik», ένα σοβιετικό απομεινάρι του Ψυχρού Πολέμου, δεν χρησιμοποιείται πλέον για επικοινωνία.
Στο δίκτυο των ρωσικών στρατοπέδων κράτησης και των κατεχόμενων εδαφών της Ουκρανίας, τα καλώδιά του γυμνώνονται, τυλίγονται γύρω από τα γεννητικά όργανα των αιχμαλώτων και διοχετεύουν ηλεκτρικό ρεύμα.
Δεν πρόκειται για αποκυήματα νοσηρής φαντασίας. Τα περιγράφει το Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ σε έκθεση που δημοσίευσε την Παρασκευή στην οποία διαπιστώνει ότι οι ρωσικές δυνάμεις άσκησαν εκτεταμένη σεξουαλική βία εναντίον αμάχων και αιχμαλώτων πολέμου στην Ουκρανία. Συμπεριλαμβάνονται ομαδικοί βιασμοί και ηλεκτροσόκ στα γεννητικά όργανα. Η έκθεση διαπιστώνει, επίσης, και ότι και οι ουκρανικές αρχές ήταν επίσης υπεύθυνες για μικρότερο αριθμό σεξουαλικών εγκλημάτων.
Σύμφωνα με την πολυσέλιδη έκθεση του Γραφείου του Υπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (OHCHR), που δημοσιοποιήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2026, η σεξουαλική βία στον πόλεμο της Ουκρανίας έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας. Η Αποστολή Επιτήρησης κατέγραψε και επαλήθευσε 1.004 περιπτώσεις σεξουαλικής βίας από την έναρξη της εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022 έως τον Ιούλιο του 2026.
Τα ευρήματα της έκθεσης
Τα στοιχεία της έκθεσης του ΟΗΕ αποτυπώνουν την εφιαλτική πραγματικότητα:
- Το 89% των κρουσμάτων (892 υποθέσεις) αποδίδεται στις ρωσικές δυνάμεις, τις υπηρεσίες πληροφοριών και το προσωπικό των φυλακών.
- Το 11% (112 υποθέσεις) καταλογίζεται στις ουκρανικές αρχές, κυρίως κατά τη διάρκεια ανακρίσεων ή σε χώρους προσωρινής κράτησης αιχμαλώτων πολέμου.
Οπως υπογραμμίζει στο Reuters η επικεφαλής της Αποστολής Επιτήρησης του ΟΗΕ στην Ουκρανία, Ντανιέλ Μπελ, η δυναμική της σύγκρουσης ανατρέπει τα παραδοσιακά στερεότυπα. Στους χώρους κράτησης, η πλειονότητα των επιζώντων είναι άνδρες αιχμάλωτοι πολέμου και πολιτικοί κρατούμενοι.
«Η σεξουαλική βία στις ένοπλες συρράξεις θεωρείται συχνά ότι αφορά σχεδόν αποκλειστικά γυναίκες. Στην Ουκρανία, όμως, η πλειονότητα των επιζώντων στα κέντρα κράτησης είναι άνδρες», σημειώνει η Μπελ, εξηγώντας ότι οι μέθοδοι περιλαμβάνουν ομαδικούς βιασμούς, ηλεκτροσόκ, ξυλοδαρμούς στα γεννητικά όργανα και εξαναγκαστική γύμνωση με σκοπό τον εξευτελισμό και την ταπείνωση.
Βιάζουν μέχρι και μικρά αγόρια
Σύμφωνα με τις συγκλονιστικές καταγραφές της έκθεσης, η νεότερη επιζώσα βιασμού από Ρώσους στρατιώτες είναι ένα κοριτσάκι μόλις 4 ετών, ενώ η μεγαλύτερη είναι μια γυναίκα 82 ετών.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η μαρτυρία της Πραμίλα Πάτεν, ειδικής εκπροσώπου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τη Σεξουαλική Βία στις Συγκρούσεις, η οποία κατέθεσε ότι υπάρχουν μαρτυρίες γυναικών για Ρώσους στρατιώτες εφοδιασμένους με Βιάγκρα, στοιχείο που υποδηλώνει προσχεδιασμένη τακτική βιασμών και όχι μεμονωμένα περιστατικά.
Η ίδια σημείωσε χαρακτηριστικά: «Οταν κρατούν γυναίκες για μέρες και τις βιάζουν, όταν αρχίζουν να βιάζουν μικρά αγόρια και άνδρες, όταν βλέπεις μια σειρά από ακρωτηριασμούς γεννητικών οργάνων, πρόκειται σαφώς για στρατιωτική στρατηγική».
Η βιαιότητα αυτή δεν περιοριζόταν σε μεμονωμένες πράξεις, αλλά λάμβανε συχνά δημόσιο και εξευτελιστικό χαρακτήρα: μετά την απελευθέρωση της περιοχής του Κιέβου (Μπούτσα, Ιρπίν), καταγράφηκαν ομαδικοί βιασμοί γυναικών και ανηλίκων υπό την απειλή όπλων, πολλές φορές μπροστά στα μάτια των παιδιών ή των ίδιων των οικογενειών τους.
Παράλληλα, η έκθεση του ΟΗΕ αποκάλυψε την ύπαρξη οργανωμένων κέντρων βασανιστηρίων, καταγράφοντας 155 περιπτώσεις βασανιστηρίων με ηλεκτροσόκ στα γεννητικά όργανα, 246 περιπτώσεις βίαιων ξυλοδαρμών στα γεννητικά όργανα και 372 περιπτώσεις καταναγκαστικής γύμνωσης που συνοδευόταν από σεξουαλική κακοποίηση.
Ο Υπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Βόλκερ Τερκ, τόνισε ότι οι αριθμοί αυτοί αντιπροσωπεύουν μόνο όσα μπόρεσαν να επαληθευτούν ανεξάρτητα.
Υποκαταγραφή και φόβος αντιποίνων
Ο γενικός εισαγγελέας της Ουκρανίας αλλά και διεθνείς παρατηρητές υπογραμμίζουν ότι τα εγκλήματα σεξουαλικής βίας δεν αναφέρονται στην πραγματική τους διάσταση, αλλά υποτιμώνται ή και κρύβονται. Η άρνηση της Ρωσίας να επιτρέψει την πρόσβαση παρατηρητών στα κατεχόμενα εδάφη, σε συνδυασμό με τον φόβο των αντιποίνων, το βαθύ τραύμα και το κοινωνικό στίγμα κρατούν την πλειονότητα των θυμάτων στη σιωπή. Το υπουργείο Εξωτερικών της Ουκρανίας χαιρέτισε τη δημοσιοποίηση της έκθεσης, ζητώντας διεθνή λογοδοσία, ενώ η ρωσική πλευρά αρνήθηκε να σχολιάσει.
Ο βιασμός ως όπλο
Ο βιασμός ως όπλο σε εμπόλεμη σύρραξη δεν αποτελεί παρεπόμενο των συγκρούσεων, αλλά συνειδητή στρατηγική εξουδετέρωσης πληθυσμών.
Η κλίμακα του φαινομένου είναι τεράστια διαχρονικά: περίπου 500.000 γυναίκες και κορίτσια βιάστηκαν κατά τη γενοκτονία της Ρουάντα το 1994, πάνω από 60.000 στον εμφύλιο της Σιέρα Λεόνε, 20.000-50.000 στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τουλάχιστον 200.000 στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό από το 1996, αριθμοί που σύμφωνα με τους ερευνητές αποτελούν σοβαρή υποεκτίμηση, καθώς τα περισσότερα θύματα δεν προχωρούν ποτέ σε καταγγελία.
Οπως με φρίκη διαπιστώνεται, η ζωώδης αυτή πρακτική συνεχίζεται αμείωτη και σήμερα από τον ρωσικό στρατό.
