Γιατί καιγόμαστε; Δεν φταίει ο κακός μας ο καιρός, αλλά το… μυαλό μας
Το αδίκημα του εμπρησμού το αντιμετωπίζει ο νόμος, τα στατιστικά στοιχεία των πυρκαγιών δίνουν ένα πρώτο υλικό για την επιστημονική έρευνα και την αναβάθμιση των μεθόδων πρόληψης, αλλά τα κοινωνικά δεδομένα για τους εμπρηστές, από αμέλεια και πρόθεση, φαίνεται ότι δεν αποτέλεσαν ποτέ αντικείμενο σοβαρής μελέτης.
Το προφίλ του εμπρηστή μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να έγινε είδηση, με ευφάνταστους τίτλους στα ΜΜΕ, αλλά ως προς την επιστημονική του αξιοποίηση για τα αίτια και τη φύση του εγκλήματος δεν καταγράφεται και θεαματική πρόοδος.
Τι είναι αυτό που κάνει τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας εμπρηστή και κατά πόσο για τις φονικές, καταστροφικές πυρκαγιές που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια φταίει ο… κακός μας ο καιρός; Είναι η κλιματική κρίση ο πυρήνας του προβλήματος ή συνδράμουν στην καταστροφή, σε ένα μεγάλο ποσοστό, και τα… σκοτάδια του ανθρώπινου νου; Η κοινωνική νοσηρότητα, η τοξικότητα και η απαξία θεσμών κι αξιών;
Ο εμπρησμός στην Ελλάδα τιμωρείται πλέον με αυστηρότερες ποινές βάσει του νόμου 5090/2024, που προβλέπει κάθειρξη ή ισόβια, υψηλά διοικητικά πρόστιμα και δήμευση περιουσιακών στοιχείων, ανάλογα αν πρόκειται για αμέλεια και αδιαφορία –όπως π.χ. κάψιμο ξερών χόρτων, μελισσοκομικές εργασίες ή εργασίες με τροχό σε ημέρες με υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς– ή από πρόθεση, όπου σε πολλές περιπτώσεις υποκρύπτεται η ψυχική διαταραχή της πυρομανίας, ή το κίνητρο είναι οικονομικής φύσης, όπως συνέβαινε τις προηγούμενες δεκαετίες όταν η καταστροφή δασών συνδεόταν με την καταπάτηση γης και την οικιστική επέκταση, όπως στην περίπτωση βοσκού που καίει βοσκοτόπι ώστε αυτό σύντομα να βγάλει σχοίνα και πουρνάρια, εξασφαλίζοντας τροφή για τα κοπάδια του. Ή ακόμη θα μπορούσε το κίνητρο να είναι και… ιδεολογικής αφετηρίας, δήθεν στο όνομα της αντίστασης και του πολέμου στο σύστημα.
Το 2024, η σύλληψη στη Νέα Μάκρη ενός 61χρονου γιατρού και διδάκτορα πανεπιστημίου, ο οποίος κατηγορήθηκε για διαδοχικές εστίες φωτιάς, φέρνει στο προσκήνιο τον εμπρηστή της διπλανής πόρτας. Ο υπεράνω υποψίας εγκληματίας –ληστής, παιδόφιλος, βιαστής, δολοφόνος– θα μπορούσε να είναι και εμπρηστής.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό… κοινωνικής αναπηρίας είναι να συλλαμβάνονται για εμπρησμό εποχικοί πυροσβέστες ή μέλη εθελοντικών ομάδων που έβαζαν φωτιές είτε… αποβλέποντας σε μελλοντική εργασία είτε για να… δοξαστούν ως ήρωες στην κατάσβεση μιας πυρκαγιάς.
Η περίπτωση του γιατρού στη Νέα Μάκρη δεν ήταν η μοναδική, καθώς μόνο τον Αύγουστο του 2024 συνελήφθησαν δέκα «εμπρηστές της διπλανής πόρτας»… Ανάμεσά τους ένας συνταξιούχος, ένας διδάκτορας πανεπιστημίου, ένας γιατρός, ένας πρώην εποχικός πυροσβέστης και δύο ανήλικοι μαθητές.
Το φαινόμενο πήρε διαστάσεις… Το 2025, ένας οδηγός στον Δήμο Παλλήνης, ο οποίος μετέφερε παιδιά στο Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης, έβαζε φωτιές εν ώρα υπηρεσίας. Συνελήφθη για την πρόκληση τεσσάρων εμπρησμών μεταξύ Ιουνίου και Ιουλίου, κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
Το 2014, η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) συνέλαβε μία 30χρονη γυναίκα, η οποία συνολικά είχε ανάψει, από το 2005 έως το 2009, 45 φωτιές σε Ραφήνα, Νέα Μάκρη, Βουτζά, Πεντέλη, Χολαργό, Υμηττό, Βριλήσσια και είχε γίνει ο εφιάλτης των πυροσβεστών στην Αττική. Τριγυρνούσε στα δάση πετώντας κεράκια με φωσφόρο, που συχνά συναντάμε ως εφέ σε μία τούρτα γενεθλίων. Δύο φορές προφυλακίστηκε για πυρκαγιές κι όταν βγήκε ξαναέβαλε, ενώ το 2009 συνελήφθη να καίει το Αλσος Βεΐκου. Η γυναίκα αυτή, για την οποία σχηματίστηκε δικογραφία 500 σελίδων, δεν παραδέχτηκε ποτέ την ενοχή της. Και ούτε επικαλέστηκε κάποια δικαιολογία, ότι έχει ψυχιατρική διαταραχή, όπως ισχυρίζονται άλλοι δράστες. Την πράξη ομολόγησε ο σύζυγός της σημειώνοντας ότι εκείνος οδηγούσε τη μηχανή και πίσω αυτή πετούσε τα αναμμένα κεράκια με χρονοκαθυστέρηση, ενώ υπέδειξε και τα σημεία απ’ όπου ξεκίνησαν οι πυρκαγιές.
Αντίστοιχη είναι και η περίπτωση ενός 40χρονου άνδρα, γνωστού ως εμπρηστή της Δυτικής Ελλάδας, ο οποίος από το 2007 έβαζε φωτιές με αναπτήρα από την Πάτρα μέχρι τα ελληνοαλβανικά σύνορα και εκτίει ποινή φυλάκισης 12 ετών.
«Από το 2007 ως το 2012 που τον πιάσαμε έβαζε φωτιές με αναπτήρα. Προσποιούνταν τον εθελοντή, φορούσε τα κατάλληλα ενδύματα με τα διακριτικά και είχε πάνω του και ασυρμάτους. Κι ασφαλώς ήταν πρώτος στη μάχη της κατάσβεσης. Από την άλλη, ο συλληφθείς εμπρηστής του Καρέα ήταν ένας άστεγος της περιοχής που υποδείκνυε άλλους ως υπαίτιους.
Μέχρι και ερωτική απογοήτευση επικαλέστηκε ο προφυλακισθείς για τέσσερις δασικές πυρκαγιές στο Καματερό, ενώ ο εμπρηστής της Καλαμάτας, ένας 32χρονος ταξιτζής που καταδικάστηκε σε 12ετή κάθειρξη γιατί έβαλε 26 πυρκαγιές ανάμεσα σε τρία χωριά, επικαλέστηκε ότι ο πατέρας του έδιωξε αυτόν και τη μητέρα του από το σπίτι. Αντίστοιχους λόγους επικαλέστηκε και ο 40χρονος, το 2022, για τις φωτιές στον Υμηττό.
Οι πυρκαγιές σε αριθμούς
Τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της δεκαετίας 2016-2026 δείχνουν ότι το 96% των πυρκαγιών στην Ελλάδα προκαλείται από ανθρώπινο παράγοντα. Δηλαδή εμπρησμός από πρόθεση ή αμέλεια, με τις συλλήψεις να καταγράφουν κατακόρυφη αύξηση.
Το 2023, καταγράφηκαν 206 συλλήψεις για εμπρησμό. Το 2024, 430 συλλήψεις. Το 2025, 423 συλλήψεις και μέχρι τον Ιούλιο του 2026 οι συλλήψεις έχουν ήδη ξεπεράσει τις 100.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), από το 2013-2024 καταγράφεται μια σταδιακή πτώση στον μέσο ετήσιο αριθμό ενάρξεων φωτιάς κατά την αντιπυρική περίοδο, από περίπου 4.300 παλαιότερα, σε περίπου 3.700 ετησίως. Παρά τις λιγότερες εστίες, ωστόσο, η κλιματική κρίση και οι ακραίες συνθήκες οδηγούν σε μεγαλύτερες καμένες εκτάσεις.
Πάνω από 150.000 καταγεγραμμένες πυρκαγιές. Πάνω από 11 εκατομμύρια στρέμματα καμένης γης.
Το τι και το πώς «οπλίζει» το χέρι του εμπρηστή… περνάει στα ψιλά. Μήπως, ως οργανωμένη κοινωνία, θα πρέπει να το κάνουμε… πρωτοσέλιδο;
