Η παραίτηση του Σωκράτη Φάμελλου αποκαλύπτει τη βαθιά κρίση ταυτότητας στον ΣΥΡΙΖΑ και την αδυναμία του κόμματος να βρει πολιτικό βηματισμό.
Η παραίτηση του Σωκράτη Φάμελλου από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη εσωκομματική εξέλιξη σε ένα κόμμα που έχει συνηθίσει τα τελευταία χρόνια τις ανατροπές.
Αποτελεί την πιο ηχηρή ένδειξη μιας βαθύτερης πολιτικής αποσύνθεσης, καθώς η Κουμουνδούρου βρίσκεται αντιμέτωπη με το πιο δύσκολο ερώτημα της μεταπολιτευτικής της πορείας: αν μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει ως αυτόνομος πολιτικός οργανισμός μετά την εμφάνιση της νέας προσπάθειας του Αλέξη Τσίπρα. Η εικόνα ενός κόμματος που χάνει στελέχη, αναζητά νέα ηγεσία και συγκρούεται ακόμη και για το αν θα συνεδριάσουν τα κομματικά του όργανα, αποτυπώνει μια κατάσταση πολιτικής αμηχανίας και στρατηγικού αδιεξόδου.
Ο Σωκράτης Φάμελλος αποχώρησε από την προεδρία έχοντας βρεθεί στο επίκεντρο μιας κρίσης που ξεπερνούσε το πρόσωπό του. Η επιλογή στήριξης της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης του Αλέξη Τσίπρα, που παρουσιάστηκε ως προσπάθεια συνεννόησης και συντεταγμένης μετάβασης, εξελίχθηκε σε πολιτικό μπούμερανγκ για τον ίδιο και τον ΣΥΡΙΖΑ. Την ώρα που η Κουμουνδούρου επιχειρούσε να κρατήσει ισορροπίες, ο πρώην πρωθυπουργός έστελνε το μήνυμα ότι ο ιστορικός κύκλος του ΣΥΡΙΖΑ έχει ολοκληρωθεί. Ένα μήνυμα που δεν άφηνε πολλά περιθώρια για τον ρόλο και τη χρησιμότητα της σημερινής κομματικής δομής.
Η παραίτηση Φάμελλου δεν είναι η αιτία της κρίσης. Είναι το αποτέλεσμα μιας κρίσης που είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με τις συνέπειες μιας πολιτικής μετάβασης που δεν κατάφερε ποτέ να διαχειριστεί. Και το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Κουμουνδούρου είναι ότι η συζήτηση για το μέλλον της γίνεται πλέον χωρίς να είναι βέβαιο αν υπάρχει χώρος για το ίδιο το κόμμα.
Ένα κόμμα σε αναζήτηση λόγου ύπαρξης
Η εικόνα που διαμορφώνεται στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ είναι χαρακτηριστική ενός πολιτικού οργανισμού που έχει χάσει τον προσανατολισμό του.
Η ηγεσία Φάμελλου επιχείρησε να διαχειριστεί μια δύσκολη πραγματικότητα: έναν πρώην πρόεδρο και πρώην πρωθυπουργό που επέστρεψε στο προσκήνιο δημιουργώντας νέο πολιτικό φορέα και ένα κομματικό ακροατήριο που εξακολουθεί να συνδέει μεγάλο μέρος της πολιτικής του ταυτότητας με τον Αλέξη Τσίπρα.
Η προσπάθεια να υπάρξει μια «γέφυρα» ανάμεσα στον ΣΥΡΙΖΑ και την ΕΛ.Α.Σ. αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη. Γιατί όταν ένας νέος φορέας εμφανίζεται με το μήνυμα ότι ανοίγει νέο κεφάλαιο, ο παλιός φορέας αναγκάζεται να απαντήσει στο ερώτημα αν αποτελεί συνέχεια ή απλώς μεταβατικό στάδιο.
Και αυτό ακριβώς είναι το υπαρξιακό πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ σήμερα.
Η σκιά του Αλέξη Τσίπρα πάνω από την Κουμουνδούρου
Το παράδοξο της σημερινής κατάστασης είναι ότι ο άνθρωπος που δημιούργησε τον ΣΥΡΙΖΑ ως κυβερνητική δύναμη είναι πλέον ο παράγοντας που επιταχύνει τη μεγαλύτερη κρίση του.
Ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται ως εκφραστής της ανανέωσης της Αριστεράς, όμως η ίδια η παρουσία του δημιουργεί πολιτικό κενό στον χώρο από τον οποίο προέρχεται.
Όταν ο πρώην πρωθυπουργός μιλά για το κλείσιμο του ιστορικού κύκλου του ΣΥΡΙΖΑ, ουσιαστικά αποδυναμώνει την προσπάθεια οποιασδήποτε ηγεσίας να πείσει ότι το κόμμα μπορεί να συνεχίσει με νέα δυναμική.
Η Κουμουνδούρου βρίσκεται έτσι σε μια ιδιαίτερα δύσκολη θέση: από τη μία πλευρά δεν μπορεί εύκολα να συγκρουστεί με το πολιτικό κεφάλαιο του ανθρώπου που την οδήγησε στην εξουσία, από την άλλη όμως βλέπει το ίδιο κεφάλαιο να μετακινείται προς ένα νέο εγχείρημα.
Η μάχη Πολάκη – Παππά – Δούρου και το κενό ηγεσίας
Η παραίτηση Φάμελλου άνοιξε και επίσημα τη μάχη για την επόμενη ημέρα.
Ο Παύλος Πολάκης είχε ήδη αμφισβητήσει ανοιχτά την ηγεσία Φάμελλου και πλέον εμφανίζεται ως ένας από τους βασικούς διεκδικητές της επόμενης φάσης. Παράλληλα, οι προτάσεις για ένα μοντέλο συλλογικής ηγεσίας από τον Νίκο Παππά και τη Ρένα Δούρου δείχνουν ότι στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ δεν υπάρχει κοινή αντίληψη ούτε για το πρόσωπο ούτε για τον τρόπο διοίκησης.
Η εικόνα αυτή δεν παραπέμπει σε κόμμα που βρίσκεται σε διαδικασία ανασύνταξης. Παραπέμπει σε κόμμα που προσπαθεί να αποφασίσει πρώτα αν θέλει να συνεχίσει με την ίδια ταυτότητα ή αν πρέπει να μετασχηματιστεί πλήρως.
Οι δημόσιες αντιπαραθέσεις για το αν θα πραγματοποιηθεί ή θα αναβληθεί η συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής είναι ενδεικτικές της κατάστασης. Όταν ένα κόμμα συγκρούεται για τη λειτουργία των ίδιων του των οργάνων, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οργανωτικό. Είναι βαθιά πολιτικό.
Το τέλος της εποχής των εύκολων απαντήσεων
Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σήμερα μπροστά σε έναν λογαριασμό που δεν αφορά μόνο τα πρόσωπα.
Αφορά τη στρατηγική του, την πολιτική του ταυτότητα και τη σχέση του με την κοινωνία.
Για χρόνια το κόμμα λειτουργούσε με την ισχυρή παρουσία του Αλέξη Τσίπρα ως κεντρικό σημείο αναφοράς. Όμως όταν το σημείο αυτό μετακινείται σε νέο πολιτικό σχηματισμό, το παλιό οικοδόμημα εμφανίζει τις ρωγμές του.
Η παραίτηση Φάμελλου είναι το σύμπτωμα. Η πραγματική κρίση βρίσκεται βαθύτερα.
Ο ΣΥΡΙΖΑ καλείται πλέον να απαντήσει αν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον πολιτικό ηγέτη που σημάδεψε την πορεία του ή αν η ιστορία του κόμματος οδηγείται σε μια αργή μετάβαση προς κάτι διαφορετικό.
Γιατί στην πολιτική, τα κόμματα δεν επιβιώνουν μόνο επειδή έχουν ιστορία. Επιβιώνουν όταν μπορούν να πείσουν ότι έχουν μέλλον. Και αυτή τη στιγμή, το μεγαλύτερο πρόβλημα της Κουμουνδούρου είναι ότι το μέλλον της συζητείται περισσότερο έξω από αυτήν παρά μέσα σε αυτήν.
