Οι εδαφικές διεκδικήσεις στο Ντονέτσκ μπλοκάρουν κάθε προοπτική συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνο, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε την Παρασκευή ότι δεν υπάρχει καμία ρεαλιστική ελπίδα επίτευξης ειρηνευτικής συμφωνίας για τον πόλεμο στην Ουκρανία, εφόσον παραμένουν άλυτες οι διαφωνίες για τα εδάφη.
Η τοποθέτηση ήρθε μετά από συνομιλίες μεταξύ του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν και Αμερικανών απεσταλμένων, των Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Την ίδια ώρα, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανέφερε ότι το ζήτημα, με επίκεντρο την τύχη της περιοχής του Ντονμπάς στην ανατολική Ουκρανία, θα τεθεί στις τριμερείς συνομιλίες που θα διεξαχθούν με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ στο Αμπού Ντάμπι, την Παρασκευή και το Σάββατο.
Το βασικό σημείο σύγκρουσης
Σύμφωνα με το Reuters, Μόσχα και Κίεβο αδυνατούν να συμφωνήσουν για το μέλλον της περιφέρειας Ντονέτσκ, μίας από τις δύο περιοχές που συγκροτούν το Ντονμπάς. Οι ρωσικές δυνάμεις ελέγχουν ήδη σχεδόν το σύνολο του Λουγκάνσκ, της δεύτερης περιοχής της ίδιας λεκάνης.
Ο Πούτιν αξιώνει την απόσυρση των ουκρανικών δυνάμεων από περίπου 20% του Ντονέτσκ, έκταση που αντιστοιχεί σε 5.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, την οποία οι ρωσικές δυνάμεις δεν έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να καταλάβουν, εξαιτίας της σφοδρής ουκρανικής αντίστασης. Ο Ζελένσκι, από την πλευρά του, ξεκαθάρισε ότι δεν βλέπει κανέναν λόγο να παραχωρηθούν αυτά τα εδάφη στη Ρωσία.
Το Ντονέτσκ συγκαταλέγεται στις τέσσερις ουκρανικές περιφέρειες που η Μόσχα ανακοίνωσε το 2022 ότι προσαρτά, μετά από «δημοψηφίσματα» τα οποία το Κίεβο και οι δυτικές χώρες απέρριψαν ως προσχηματικά. Η διεθνής κοινότητα, στη μεγάλη της πλειονότητα, αναγνωρίζει την περιοχή ως ουκρανικό έδαφος, ενώ ο Πούτιν επιμένει ότι πρόκειται για τμήμα των «ιστορικών εδαφών» της Ρωσίας.
Η στρατιωτική βαρύτητα του Ντονέτσκ
Το τμήμα του Ντονέτσκ που παραμένει υπό ουκρανικό έλεγχο περιλαμβάνει τις πόλεις Σλοβιάνσκ και Κραματόρσκ, οι οποίες χαρακτηρίζονται «πόλεις-φρούρια». Αποτελούν κομβικά σημεία μιας εκτεταμένης αμυντικής γραμμής με χαρακώματα, αντιαρματικά εμπόδια, καταφύγια και ναρκοπέδια.
Το Κίεβο θεωρεί ότι η απώλειά τους θα άνοιγε τον δρόμο για ταχύτερη ρωσική προέλαση προς τις πιο επίπεδες περιοχές δυτικά του Ντονέτσκ και, ενδεχομένως, προς την ανατολική όχθη του ποταμού Δνείπερου.
Ο Ζελένσκι έχει προειδοποιήσει ότι η πλήρης απώλεια του Ντονέτσκ θα έδινε στη Ρωσία ένα μόνιμο ορμητήριο για επιθέσεις βαθύτερα στην ουκρανική επικράτεια, ακόμη και μετά από μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία.
Πολιτικό και ιστορικό διακύβευμα
Οι μάχες γύρω από το Ντονέτσκ, συμπεριλαμβανομένης της πόλης Μπαχμούτ, έχουν στοιχίσει βαριές απώλειες και τεράστιους πόρους και στις δύο πλευρές, καθιστώντας τον συμβιβασμό πολιτικά δυσκολότερο.
Δυτικοί στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι, με τον σημερινό ρυθμό, η Ρωσία θα χρειαστεί τουλάχιστον έναν ακόμη χρόνο για να καταλάβει το υπόλοιπο της περιοχής. Πιο αισιόδοξος εμφανίζεται ο αρχηγός του ρωσικού Γενικού Επιτελείου, Βαλέρι Γκεράσιμοφ, ο οποίος έχει διαβεβαιώσει τον Πούτιν ότι οι ρωσικές δυνάμεις προελαύνουν σε όλο το μέτωπο.
Πέρα από τη στρατιωτική διάσταση, το Ντονέτσκ είχε πριν από τον πόλεμο κεντρικό βιομηχανικό ρόλο, παράγοντας πάνω από το μισό της ουκρανικής παραγωγής άνθρακα και χάλυβα. Διαθέτει επίσης σπάνιες γαίες, τιτάνιο και ζιρκόνιο, στοιχεία που ενισχύουν το οικονομικό διακύβευμα για όποιον ελέγχει την περιοχή.
Η έκβαση του ζητήματος αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά την ιστορική υστεροφημία τόσο του Πούτιν όσο και του Ζελένσκι. Για τον πρώτο, η πλήρης κατοχή του Ντονέτσκ ενισχύει το αφήγημα του «προστάτη των Ρώσων». Για τον δεύτερο, οποιαδήποτε παραχώρηση θα μπορούσε να εκληφθεί ως προδοσία, ιδίως σε μια περιοχή όπου εξακολουθούν να ζουν τουλάχιστον 250.000 Ουκρανοί.
Πιθανά σενάρια συμβιβασμού
Ο Ζελένσκι έχει αποκαλύψει ότι η Ουάσινγκτον έχει προτείνει τη μετατροπή του Ντονμπάς σε αποστρατιωτικοποιημένη ελεύθερη οικονομική ζώνη, χωρίς παρουσία ρωσικών ή ουκρανικών στρατευμάτων. Ο Λευκός Οίκος δεν έχει σχολιάσει επισήμως, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε ότι ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει, χωρίς ωστόσο να καταγραφεί πρόοδος.
Από τη ρωσική πλευρά, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάπτυξης εθνικής φρουράς και αστυνομίας αντί τακτικού στρατού στο Ντονμπάς, πρόταση που το Κίεβο θεωρεί δύσκολα αποδεκτή. Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Kommersant, υποστήριξε ότι η περιοχή «ανήκει στη Ρωσία» και πρέπει να διοικείται από τη Μόσχα.
Τέλος, ο Ζελένσκι έχει υπογραμμίσει ότι, βάσει του ουκρανικού Συντάγματος, δεν διαθέτει την εξουσία να παραχωρήσει εδάφη χωρίς δημοψήφισμα, ενώ ο Τραμπ έχει επικρίνει αυτή τη θέση, δηλώνοντας ότι «κάποιες ανταλλαγές εδαφών θα γίνουν».
