Οι νέοι πράσινοι δασμοί CBAM επιβάλλουν κόστος άνθρακα σε εισαγωγές χάλυβα, τσιμέντου και αλουμινίου, αναδιαμορφώνοντας τον ανταγωνισμό στην ευρωπαϊκή αγορά.
Από την 1η Ιανουαρίου 2026 τίθενται σε πλήρη εφαρμογή οι πράσινοι δασμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του μηχανισμού CBAM, σηματοδοτώντας τη μεγαλύτερη αλλαγή στους κανόνες του διεθνούς εμπορίου εδώ και δεκαετίες. Οι εισαγωγές προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα, όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο και το αλουμίνιο, θα υπόκεινται πλέον σε αυστηρούς περιβαλλοντικούς όρους, με τις επιχειρήσεις να καλούνται να αποδείξουν τη συμμόρφωσή τους ή να αντιμετωπίσουν αυξημένα κόστη και βαριά πρόστιμα. Ο CBAM στοχεύει στη δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού, στην αποτροπή της «διαρροής άνθρακα» και στην ενίσχυση της πράσινης μετάβασης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, προκαλώντας παράλληλα έντονες αντιδράσεις σε διεθνές επίπεδο.
Η μεγαλύτερη αναδιάρθρωση των κανόνων του πράσινου εμπορίου εδώ και δεκαετίες τίθεται σε ισχύ από την πρώτη ημέρα του 2026, καθώς οι εταιρείες που εμπορεύονται χάλυβα, τσιμέντο και άλλα προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα στην ΕΕ θα πρέπει να αποδείξουν ότι συμμορφώνονται με τους κανονισμούς χαμηλών εκπομπών άνθρακα ή σε διαφορετική περίπτωση θα βρεθούν αντιμέτωπες με βαριά πρόστιμα.
Έλλειψη σαφήνειας
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η έλλειψη σαφήνειας σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των κανόνων και η αποτυχία της βρετανικής κυβέρνησης να καταλήξει σε συμφωνία με τις Βρυξέλλες για το ζήτημα, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σύγχυση στα αρχικά στάδια.
«Είναι απαραίτητο οι εταιρείες να δουν θετικά τον μηχανισμό προσαρμογής των συνόρων άνθρακα (CBAM), ο οποίος στοχεύει στη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ της ΕΕ και των ανταγωνιστών στο εξωτερικό», δήλωσε ο Στεφάν Σεζουρνέ, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ευημερία και τη βιομηχανική στρατηγική.
«Οι Ευρωπαίοι βιομηχανικοί παραγωγοί θα πρέπει να ενθαρρύνονται – και όχι να αποθαρρύνονται – στις προσπάθειές τους για απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές», είπε. «Αυτή η μεταρρύθμιση του CBAM φέρνει κρίσιμα και πολυαναμενόμενα μέτρα για να διασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των βιομηχανικών παραγωγών εντός της ΕΕ και αυτών που βρίσκονται εκτός ΕΕ. Ενισχύοντας το CBAM, υποστηρίζουμε την απαλλαγή του κλάδου από τις ανθρακούχες εκπομπές και διασφαλίζουμε την ανταγωνιστικότητα των Ευρωπαίων παικτών στην παγκόσμια σκηνή».
Τα «αγκάθια»
Πολλές χώρες ανέμεναν ότι η ΕΕ θα υποχωρούσε από τους κανόνες των «πράσινων δασμών», με τον ίδιο τρόπο που άλλοι περιβαλλοντικοί κανονισμοί έχουν πρόσφατα αποδυναμωθεί, αλλά το μπλοκ προχώρησε παρά τις διαμαρτυρίες της Κίνα, των ΗΠΑ, της Αυστραλίας και άλλων.
Ο κινεζικός χάλυβας θα μπορούσε να χάσει το πλεονέκτημα της χαμηλής τιμής του έναντι του ευρωπαϊκού χάλυβα, για παράδειγμα. Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει πλεόνασμα χάλυβα και άλλων προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα, τα οποία ορισμένοι φοβούνται ότι θα μπορούσαν να διοχετευθούν σε χαμηλές τιμές στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες αγορές. Το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να εισαγάγει τον δικό του CBAM τον επόμενο χρόνο.
Σε ισχύ οι νέοι «πράσινοι δασμοί» της ΕΕ για τα προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα
Σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ, οι εξαγωγείς προς την Ένωση μπορούν να αγοράσουν πιστοποιητικά για να καλύψουν τις εκπομπές άνθρακα που παράγονται κατά την παραγωγή των προϊόντων τους. Το CBAM έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι ανταγωνιστές από χώρες με χαμηλά περιβαλλοντικά πρότυπα δεν μπορούν να υποτιμήσουν τις επιχειρήσεις της ΕΕ και να αποτρέψουν τη «διαρροή άνθρακα», όταν οι παραγωγοί μετακινούνται σε περιοχές με χαλαρούς κανονισμούς επειδή οι εν λόγω χώρες έχουν πλεονέκτημα κόστους.
Οι προκλήσεις
Σε αρχική φάση, οι κανόνες θα καλύπτουν τον σίδηρο, τον χάλυβα, το αλουμίνιο, το τσιμέντο, το υδρογόνο, την ηλεκτρική ενέργεια και τα λιπάσματα.
Ο CBAM στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο θα βοηθούσαν στην προστασία των εγχώριων παραγωγών, δήλωσε η Νταϊάνα Κέισι, εκτελεστική διευθύντρια του Συνδέσμου Ορυκτών Προϊόντων στο Ηνωμένο Βασίλειο. «Η πρόκληση για εμάς είναι ότι ο υπόλοιπος κόσμος δεν συμβαδίζει με την απαλλαγή από τον άνθρακα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η παραγωγή προϊόντων όπως το τσιμέντο να είναι πολύ φθηνότερη εκτός Ευρώπης», είπε.
Οι εισαγωγές τσιμέντου στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν τριπλασιαστεί από περίπου 10% της αγοράς πριν από μια δεκαετία σε περίπου το ένα τρίτο σήμερα. «Χρειαζόμαστε τον CBAM για να εξισορροπήσουμε τους όρους ανταγωνισμού για το κόστος άνθρακα», δήλωσε η Κέισι.
Η αντίδραση της βιομηχανίας
Παρόλο που οι βιομηχανίες της ΕΕ αρχικά είχαν υποστηρίξει τον CBAM, ο οποίος θα επιβάλει στις εισαγωγές τους ίδιους κανονισμούς άνθρακα που αντιμετωπίζουν οι βιομηχανίες εντός του μπλοκ, ορισμένοι έχουν προειδοποιήσει για υψηλότερες τιμές επειδή δεν θα λαμβάνουν πλέον δωρεάν δικαιώματα που καλύπτουν το διοξείδιο του άνθρακα που παράγουν εντός του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ.
Σε επόμενο στάδιο, η ΕΕ σκοπεύει να κινηθεί στο μέλλον για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του CBAM και σε προϊόντα που χρησιμοποιούν χάλυβα και αλουμίνιο, όπως μηχανήματα και ηλεκτρικές συσκευές, από το 2028. Αυτό γίνεται για να διασφαλιστεί ότι οι κατασκευαστές δεν θα προσπαθήσουν να παρακάμψουν τους κανόνες για τον άνθρακα μεταφέροντας την παραγωγή τους σε εγκαταστάσεις εκτός Ευρώπης.
