Από το οικονομικό πακέτο της ΔΕΘ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης περνά την Τρίτη (8/9) στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
Η επίσκεψή του στην Αίγυπτο πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο μεταβάλλονται και η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει την επιρροή της.
Ο πρωθυπουργός θα συναντηθεί στο Ελ Αλαμέιν με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσικαι η συζήτησή τους δεν θα περιοριστεί στις διμερείς σχέσεις. Στην ατζέντα αναμένεται να βρεθούν η Τουρκία, η Λιβύη, οι θαλάσσιες ζώνες, το μεταναστευτικό και η Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.
Να σημειωθεί πως το εν λόγω ταξίδι έρχεται λίγες ημέρες μετά το νέο αυστηρό μήνυμα της Αθήνας προς την Άγκυρα. Η ελληνική κυβέρνηση έφερε σε ευρωπαϊκό επίπεδο τόσο το casus belli όσο και την πρόσφατη ένταση στο Αιγαίο, συνδέοντας τη συμμετοχή τρίτων κρατών στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE με τον σεβασμό των συμφερόντων ασφαλείας των κρατών-μελών.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η συνεργασία με την Αίγυπτο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Η Αθήνα δεν επιδιώκει να στήσει έναν νέο άξονα αντιπαράθεσης στην περιοχή. Θέλει, όμως, να διατηρήσει στενή τη σχέση της με έναν στρατηγικό εταίρο, την ώρα που το Κάιρο επαναφέρει σε λειτουργία τους διαύλους επικοινωνίας με την Άγκυρα.
Το διπλωματικό κεκτημένο Ελλάδας και Αιγύπτου
Οι ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις στηρίζονται σε ισχυρή βάση. Η μερική οριοθέτηση ΑΟΖ το 2020 αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές συμφωνίες των τελευταίων ετών. Τον Μάιο του 2025, Αθήνα και Κάιρο προχώρησαν ακόμη περισσότερο, αναβαθμίζοντας θεσμικά τις σχέσεις τους σε Στρατηγική Εταιρική Σχέση.
Η ελληνική πλευρά γνωρίζει ότι δεν μπορεί να απαιτήσει αποκλειστικότητα από την Αίγυπτο καθώς πρόκειται για μια μεγάλη περιφερειακή δύναμη, η οποία επιλέγει να συνομιλεί με πολλές χώρες και να κρατά ανοιχτούς διαφορετικούς πολιτικούς και οικονομικούς διαύλους κάτι που επισήμανε και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης.
«Υπάρχουν χώρες, οι οποίες είναι πρωταρχικού στόχου για την Ελλάδα σε ό,τι αφορά τις διπλωματικές σχέσεις - όπως σωστά αναφέρατε, είναι η Αίγυπτος», είπε. Παράλληλα, χαρακτήρισε «αδελφική» τη σχέση του με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι, επισημαίνοντας ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται σε τακτική επικοινωνία για τα θέματα κοινού ενδιαφέροντος.
«Η Ελλάδα ήταν η επισπεύδουσα χώρα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εμβάθυνση της σχέσης μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Αιγύπτου και για να απελευθερωθούν σημαντικά οικονομικά πρωτόκολλα προς την Αίγυπτο για τη στήριξη της αιγυπτιακής οικονομίας», σημείωσε. Συνέδεσε, μάλιστα, τις οικονομικές δυσκολίες του Καΐρου με τις ευρύτερες περιφερειακές και παγκόσμιες κρίσεις.
Η θέση της Αθήνας είναι σαφής: η Αίγυπτος μπορεί να αναπτύσσει σχέσεις με την Τουρκία, αλλά αυτό δεν αναιρεί τον στρατηγικό χαρακτήρα της συνεργασίας της με την Ελλάδα.
«Στρατηγική σχέση μπορείς να έχεις μόνο με λίγες χώρες και η σχέση Ελλάδας και Αιγύπτου είναι βαθιά ριζωμένη και στρατηγική, σήμερα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εξωτερικών.
Κωνσταντίνος Φίλης: Στο «ναι μεν, αλλά» οι σχέσεις Τουρκίας και Αιγύπτου
Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων, Κωνσταντίνος Φίλης, τονίζει πως η Αίγυπτος, αν και αποτελεί τη μεγαλύτερη αραβική χώρα στον κόσμο, δεν θέλει να εντάσσεται σε στρατόπεδα. Κυρίως, δεν επιθυμεί να δίνει την εικόνα ότι ακολουθεί τις επιθυμίες κάποιας άλλης δύναμης ή ότι δέχεται εξωτερική καθοδήγηση.
Αυτό το στοιχείο είναι καθοριστικό για την κατανόηση των επαφών της με την Τουρκία. Σύμφωνα με τον κ. Φίλη, η Άγκυρα υποπίπτει σε σοβαρό πολιτικό λάθος όταν εμφανίζεται ως η «κινητήριος δύναμη» του μουσουλμανικού και αραβικού κόσμου, παρότι η ίδια δεν είναι αραβική χώρα. Αυτή η φιλοδοξία προκαλεί ενόχληση σε αρκετά αραβικά κράτη, μεταξύ των οποίων και η Αίγυπτος.
«Πάντως ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει κάνει βήματα πίσω σε σχέση με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, όταν η Τουρκία φιλοξενούσε και υποστήριζε μέλη της Αδελφότητας και ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος έκανε συμβολικές κινήσεις όπως ο χαιρετισμός με τα τέσσερα δάχτυλα, σήμερα η τουρκική στάση έχει περιοριστεί σημαντικά», υπογραμμίζει.
Οι κινήσεις αυτές, ωστόσο, δεν έχουν αποκαταστήσει πλήρως την εμπιστοσύνη. Ο Κωνσταντίνος Φίλης περιγράφει τις σχέσεις των δύο χωρών ως ένα «ναι μεν, αλλά». Κάιρο και Άγκυρα έχουν πλησιάσει, μεταξύ άλλων εξαιτίας του κοινού μετώπου απέναντι στο Ισραήλ, ενώ αναβαθμίζεται και η στρατιωτική συνεργασία τους. Με τα σημερινά δεδομένα, όμως, αυτή η σχέση δύσκολα μπορεί να εξελιχθεί χωρίς όρια και επιφυλάξεις.
Η καχυποψία απέναντι στην Τουρκία παραμένει. Η Άγκυρα συχνά κινείται με τρόπο που ενοχλεί το Κάιρο, ενώ η Αίγυπτος θεωρεί τον εαυτό της αυτόνομη περιφερειακή δύναμη και δεν προτίθεται να παραχωρήσει σε κανέναν τον έλεγχο των επιλογών της.
Για την Ελλάδα, αυτό είναι το βασικό ζητούμενο καθώς δεν χρειάζεται μια Αίγυπτο που θα κηρύξει μέτωπο απέναντι στην Τουρκία. Στον αντίποδα χρειάζεται έναν ισχυρό και ανεξάρτητο συνομιλητή, ο οποίος δεν θα επιτρέψει στην Άγκυρα να διαμορφώσει τις περιφερειακές ισορροπίες σύμφωνα με τις δικές της επιδιώξεις.
Οι οικονομικές πιέσεις που δέχεται το Κάιρο
«Υπάρχει όμως και μια δεύτερη παράμετρος», συνεχίζει ο Κωνσταντίνος Φίλης.
Όπως αναφέρει: «Η Αίγυπτος αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές πιέσεις. Η κρίση έχει επιβαρυνθεί από τις μειωμένες ροές μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, την κάμψη του τουρισμού και τις συνέπειες της κρίσης των σιτηρών από τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, ενώ οι ευρύτερες περιφερειακές αναταράξεις αυξάνουν την ευαλωτότητα της αιγυπτιακής οικονομίας».
Αυτή η πραγματικότητα καθιστά την Αίγυπτο περισσότερο δεκτική σε συνεργασίες με κράτη τα οποία, κάτω από διαφορετικές συνθήκες, ίσως δεν θα βρίσκονταν τόσο ψηλά στις προτεραιότητές της.
Το Κάιρο, πάντως, δεν μπορεί να συγκριθεί με άλλα κράτη στα οποία η Άγκυρα έχει αποκτήσει καθοριστικό ρόλο. «Δεν είναι Λίβανος, Λιβύη, Συρία όπου η Τουρκία είναι ο μεγάλος παίκτης», επισημαίνει ο κ. Φίλης. Η Αίγυπτος διαθέτει διαφορετικό μέγεθος, ιστορική επιρροή και δικές της περιφερειακές βλέψεις. Γι’ αυτό και, όπως λέει, «ο ελέφαντας στο δωμάτιο δεν είναι η Τουρκία».
Η ΑΟΖ και οι τουρκικές υποσχέσεις προς την Αίγυπτο
Στο επίκεντρο παραμένει το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών. Η Τουρκία έχει προτείνει εδώ και χρόνια στην Αίγυπτο μια πολύ μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση από εκείνη που θα προέκυπτε μέσω συμφωνίας με την Ελλάδα.
Ανάλογο επιχείρημα έχει χρησιμοποιήσει και σε σχέση με την Κύπρο, παρουσιάζοντας στο Κάιρο ως πιο συμφέρουσα την προοπτική μιας τουρκοαιγυπτιακής συμφωνίας. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι συγκεκριμένη: η Αίγυπτος έχει ήδη υπογράψει συμφωνίες με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά όχι με την Τουρκία.
Δεν αποκλείεται στο μέλλον να υπάρξει κάποια συμφωνία ανάμεσα σε Κάιρο και Άγκυρα. Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Φίλη, και το δημοσίευμα του ΣΚΑΪ όμως, ακόμη και αν συμβεί αυτό, δεν σημαίνει ότι θα είναι «στα μέτρα της Τουρκίας».
Η τουρκική αντίληψη για τις θαλάσσιες ζώνες βασίζεται σε διεκδικήσεις που παρακάμπτουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το Κάιρο έχει αποδείξει έως σήμερα ότι στα συγκεκριμένα ζητήματα επιλέγει συμφωνίες που εδράζονται σε διαφορετική νομική βάση.
Η Λιβύη ενισχύει την ανάγκη συντονισμού
Στην ίδια γεωπολιτική εξίσωση βρίσκεται και η Λιβύη. Η Αθήνα και η Τρίπολη έχουν επαναφέρει τις τεχνικές συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με τον τρίτο γύρο να έχει πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο στην ελληνική πρωτεύουσα.
Ο Κωνσταντίνος Φίλης επισημαίνει ότι η επιστροφή της συζήτησης για την ΑΟΖ με τη Λιβύη στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας έχει ιδιαίτερη σημασία. Στο φόντο βρίσκεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η Αθήνα θεωρεί άκυρο και ανυπόστατο.
«Το Κάιρο έχει δική του βαρύτητα στη λιβυκή εξίσωση. Και αυτό καθιστά τον συντονισμό Αθήνας–Καΐρου ακόμη σημαντικότερο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνικές επαφές με τη λιβυκή πλευρά έχουν ξαναμπεί σε τροχιά», συνεχίζει.
Και προσθέτει: «Η Λιβύη, επομένως, είναι ένα από τα πεδία όπου η ελληνοαιγυπτιακή συνεργασία δεν έχει μόνο διμερή χαρακτήρα, αλλά συνδέεται άμεσα με την περιφερειακή ασφάλεια και τη διαμόρφωση των θαλάσσιων ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο».
Η Μονή του Σινά και η «ειδική» σχέση με την Αίγυπτο
Ιδιαίτερο κεφάλαιο στην ατζέντα του πρωθυπουργού αποτελεί η Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά. Αθήνα και Κάιρο έχουν πραγματοποιήσει τους προηγούμενους μήνες εντατικές διαβουλεύσεις, με στόχο την οριστική διευθέτηση του καθεστώτος της.
Σύμφωνα με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, οι δύο πλευρές έχουν ήδη καταλήξει σε «μια προκαταρκτική κατανόηση».
«Αυτή τη στιγμή εναπόκειται στην ίδια τη μοναστική κοινότητα να αποφασίσει για το μέλλον της συμφωνίας», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών.
Ο ίδιος υπογράμμισε την ιστορική διάσταση του θέματος. Για πρώτη φορά στη διάρκεια των 15 αιώνων λειτουργίας της Μονής, βρίσκεται σε εξέλιξη μια οργανωμένη προσπάθεια για τη θέσπιση ειδικού ρυθμιστικού καθεστώτος, ώστε η Αγία Αικατερίνη να μη θεωρείται απλώς αρχαιολογικός χώρος.
«Ποτέ δεν πρέπει να θεωρούμε ότι η Αγία Αικατερίνη είναι μια απλή κοινή αρχαιότητα», τόνισε.
Για την ελληνική πλευρά, το θέμα δεν εξαντλείται σε μια νομική ή διοικητική συμφωνία. Αφορά τη συνέχιση της παρουσίας της μοναστικής κοινότητας, τη διατήρηση του χαρακτήρα της Μονής και τη σαφή κατοχύρωση των δικαιωμάτων της. Πρόκειται για ένα ακόμη ζήτημα που θα δείξει στην πράξη πόσο «ειδική» και ανθεκτική παραμένει η σχέση Αθήνας και Καΐρου.
