Η μοναδική εξειδικευμένη δομή της χώρας που συνδύαζε φιλοξενία, απεξάρτηση και κοινωνική επανένταξη έβαλε λουκέτο, προκαλώντας σφοδρές αντιδράσεις και σοβαρά ερωτήματα για την κοινωνική πολιτική του Δήμου Αθηναίων.
Λίγες αποφάσεις μιας δημοτικής αρχής μπορούν να προκαλέσουν τόσο έντονες αντιδράσεις όσο το κλείσιμο μιας δομής που απευθυνόταν στους πιο ευάλωτους ανθρώπους της πόλης. Ο Ξενώνας Μεταβατικής Φιλοξενίας του Δήμου Αθηναίων για άστεγους χρήστες, ο μοναδικός εξειδικευμένος ξενώνας αυτού του τύπου στην Ελλάδα, έπαψε να λειτουργεί, αφήνοντας πίσω του ένα μεγάλο κενό στην κοινωνική προστασία.
Η συγκεκριμένη δομή δημιουργήθηκε το 2020 για να αντιμετωπίσει ένα ιδιαίτερα σύνθετο πρόβλημα. Δεν παρείχε απλώς στέγη. Συνδύαζε ασφαλή φιλοξενία, ιατρική παρακολούθηση, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, συμβουλευτική και μια οργανωμένη πορεία προς την απεξάρτηση και την κοινωνική επανένταξη. Για δεκάδες ανθρώπους αποτελούσε το πρώτο σταθερό βήμα ώστε να εγκαταλείψουν τη ζωή στον δρόμο και να αποκτήσουν ξανά προοπτική.
Η διακοπή της λειτουργίας της, σύμφωνα με όσους εργάζονται στον χώρο των εξαρτήσεων, δεν σημαίνει απλώς ότι χάθηκαν κρεβάτια φιλοξενίας. Σημαίνει ότι διακόπηκε μια συνέχεια φροντίδας που είχε χτιστεί με κόπο επί χρόνια, μέσα από καθημερινή επαφή και σχέσεις εμπιστοσύνης.
Οι καταγγελίες και η εικόνα στην Αθήνα
Σύμφωνα με τις καταγγελίες, η δημοτική αρχή είχε διαβεβαιώσει πριν από λίγους μήνες ότι ο ξενώνας δεν θα έκλεινε αλλά θα αναβαθμιζόταν. Σήμερα όμως η δομή έχει σταματήσει να λειτουργεί, γεγονός που, όπως υποστηρίζεται, επιβεβαιώνει ακριβώς το αντίθετο από όσα είχαν ειπωθεί. Οι καταγγελίες εντάσσουν το συγκεκριμένο λουκέτο σε μια ευρύτερη εικόνα αποδυνάμωσης κοινωνικών δομών, υπενθυμίζοντας την απαξίωση άλλων υπηρεσιών που απευθύνονταν σε άστεγους και ευάλωτες ομάδες.
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή οι ανάγκες στο κέντρο της Αθήνας παραμένουν ιδιαίτερα αυξημένες. Οι εικόνες με ενεργούς χρήστες ουσιών και ανθρώπους που ζουν στον δρόμο αποτελούν καθημερινότητα σε αρκετές περιοχές της πρωτεύουσας. Σε αυτό το περιβάλλον, η απώλεια μιας εξειδικευμένης δομής θεωρείται από πολλούς σοβαρό πλήγμα για την προσπάθεια αντιμετώπισης του φαινομένου.
Απόρροια αυτών; Περίπου 70 ωφελούμενοι χρειάστηκε να μετακινηθούν σε άλλες δομές προσωρινής φιλοξενίας, χωρίς όμως να αναπληρώνεται η δυναμικότητα που χάθηκε. Έτσι, νέοι άνθρωποι που ενδεχομένως θα χρειαστούν αντίστοιχη υποστήριξη δεν θα μπορούν πλέον να εξυπηρετηθούν από μια αντίστοιχη εξειδικευμένη μονάδα.
Η μπάλα στην εξέδρα από τον Χάρη Δούκα
Ο Δήμος Αθηναίων και ο Δήμαρχος Χάρης Δούκας προσωπικά απορρίπτουν τις κατηγορίες και υποστηρίζουν ότι δεν εγκατέλειψαν τη συγκεκριμένη δομή. Λένε ότι ο δήμος είχε χρηματοδοτήσει επί σειρά ετών τη λειτουργία της, ενώ είχε συμφωνηθεί η μεταφορά της συνολικής ευθύνης στον ΕΟΠΑΕ, ο οποίος αποτελεί τον αρμόδιο οργανισμό για τις υπηρεσίες απεξάρτησης. Η δημοτική αρχή επισημαίνει ακόμη ότι εξακολουθεί να υλοποιεί δράσεις πρόληψης, μείωσης της βλάβης και κοινωνικής επανένταξης, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη δομή δεν ανήκε στις βασικές αρμοδιότητές της.
Ωστόσο, η απάντηση αυτή δεν φαίνεται να δίνει σαφείς εξηγήσεις για το βασικό ερώτημα που προκύπτει σήμερα. Ο ξενώνας λειτουργεί ή όχι; Η πραγματικότητα είναι ότι η δομή έκλεισε και οι φιλοξενούμενοι αποχώρησαν. Το ποιος έχει πλέον την ευθύνη αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς, όμως για όσους έχασαν τη συγκεκριμένη υπηρεσία, η συζήτηση περί αρμοδιοτήτων δύσκολα αλλάζει την καθημερινότητά τους.
«Ο Δήμος Αθηναίων εδώ και πολλούς μήνες έχει καταστήσει σαφές, δυστυχώς, ότι δεν επιθυμεί να υπάρχουν δομές κοινωνικής φροντίδας στην Αθήνα για τον ευάλωτο πληθυσμό αστέγων και εξαρτημένων, αν και η κάλυψη της αστεγίας είναι αποκλειστική αρμοδιότητα των ΟΤΑ. Τελευταία διακινούνται απόψεις που ουσιαστικά αποπροσανατολίζουν και παραποιούν την πραγματικότητα. Όμως η αλήθεια είναι μία: ο Δήμος Αθηναίων αποχωρεί και δεν συνεχίζει τη χρηματοδότηση του Ξενώνα και επομένως δεν παρέχει την υποδομή και τη φιλοξενία αστέγων εξαρτημένων συμπολιτών μας», είπε στο «Βήμα» ο Πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ, Αθανάσιος Θεοχάρης.
Πόσο πιο… λιανά να γίνει αναφορικά με τις ευθύνες;
Η ουσία βρίσκεται στους ανθρώπους
Στα έξι χρόνια λειτουργίας του Ξενώνα υποστηρίχθηκαν περισσότεροι από 700 άνθρωποι από τον δρόμο, στους οποίους παρασχέθηκαν πάνω από 216.000 μερίδες φαγητού, παράλληλα με υπηρεσίες συμβουλευτικής, κινητοποίησης, παραπομπής και ένταξης σε θεραπευτικά προγράμματα απεξάρτησης.
Η κοινωνική πολιτική κρίνεται λοιπόν από το αποτέλεσμα και όχι από τις ανακοινώσεις.
Μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί ένα αντίστοιχο ολοκληρωμένο σχέδιο που να αντικαθιστά στην πράξη τον μοναδικό Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας για άστεγους χρήστες. Και όσο αυτό δεν συμβαίνει, το λουκέτο σε μια δομή που είχε δημιουργηθεί για να προσφέρει μια πραγματική δεύτερη ευκαιρία παραμένει ένα σοβαρό πλήγμα για την κοινωνική πολιτική της Αθήνας. Με ακέραια ευθύνη του Χάρη Δούκα.
