Μια βαθιά τομή στον τρόπο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης φέρνει ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης.
Συγκεκριμένα, εισάγεται για πρώτη φορά η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας στις αυτοδιοικητικές εκλογές, στα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα αλλά και στην ανάδειξη συμβουλίων νέων.
Η εν λόγω μεταρρύθμιση επιχειρεί να μεταφέρει σημαντικό μέρος της δημοκρατικής διαδικασίας στο ψηφιακό περιβάλλον. Στόχος είναι η μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών, η εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες αλλά και η διευκόλυνση όσων βρίσκονται μακριά από τον τόπο όπου είναι δημότες.
Στο επίκεντρο του σχεδίου βρίσκεται η δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με ηλεκτρονική ψήφο για την ανάδειξη δημάρχων, δημοτικών συμβουλίων, περιφερειαρχών και περιφερειακών συμβουλίων, αρχής γενομένης από τις εκλογές του 2028.
Το σχέδιο νόμου, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών, Θοδωρή Λιβάνιο, προβλέπει ότι η ηλεκτρονική διαδικασία θα είναι προαιρετική και θα λειτουργεί παράλληλα με την παραδοσιακή κάλπη.
Οι πολίτες θα μπορούν να επιλέγουν είτε φυσική παρουσία είτε ηλεκτρονική συμμετοχή. Για να αποφευχθεί η διπλή ψήφος, όσοι επιλέγουν την ηλεκτρονική διαδικασία θα εγγράφονται σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους και δεν θα έχουν δυνατότητα ψήφου με φυσική παρουσία.
Οι ειδικοί κατάλογοι θα τηρούνται από το υπουργείο Εσωτερικών και θα περιλαμβάνουν πλήρη στοιχεία ταυτοποίησης και επικοινωνίας των εκλογέων. Η εγγραφή θα γίνεται μέσω ειδικής εφαρμογής στο gov.gr, με χρήση κωδικών taxisnet και επιβεβαίωση μέσω κωδικών μιας χρήσης (OTP).
Παράλληλα, προβλέπεται ότι η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων θα γίνεται με βάση τον GDPR και την ελληνική νομοθεσία για την προστασία προσωπικών δεδομένων.
Η διαδικασία της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας θα πραγματοποιείται σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου, τα οποία θα λειτουργούν σε όλη τη χώρα, αρκεί να υπάρχουν τουλάχιστον 30 εγγεγραμμένοι εκλογείς ανά δήμο.
Οι εκλογείς δεν θα χρειάζεται να βρίσκονται στον δήμο όπου είναι εγγεγραμμένοι. Θα μπορούν να προσέρχονται σε οποιοδήποτε ειδικό εκλογικό τμήμα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας λειτουργεί στη χώρα.
Μετά την ταυτοποίηση, ο ψηφοφόρος θα διαγράφεται από τον ηλεκτρονικό εκλογικό κατάλογο και θα οδηγείται σε ειδικό χώρο με ηλεκτρονικό υπολογιστή ή τάμπλετ, όπου θα ασκεί το εκλογικό του δικαίωμα.
Η νέα διαδικασία εκτιμάται ότι θα διευκολύνει εργαζόμενους που βρίσκονται μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, ετεροδημότες αλλά και νέους ανθρώπους που έχουν μεγαλύτερη εξοικείωση με τα ψηφιακά εργαλεία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη θεσμική θωράκιση του συστήματος. Ο Κώδικας προβλέπει τη δημιουργία ειδικών επιτροπών εποπτείας και αξιολόγησης της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.
Ειδική Επιτροπή Αξιολόγησης Λογισμικού με πανεπιστημιακούς από το ΕΜΠ, το ΕΚΠΑ και το Πανεπιστήμιο Πειραιά θα ελέγχει τη λειτουργία του συστήματος και θα καταθέτει πόρισμα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής.
Παράλληλα, η εκλογική διαδικασία θα εποπτεύεται από πενταμελή εφορευτική επιτροπή με τη συμμετοχή αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου, παρέδρων του Συμβουλίου της Επικρατείας και πανεπιστημιακών.
Ηλεκτρονικά και τα δημοτικά δημοψηφίσματα
Ο νέος Κώδικας προβλέπει ότι οι δήμοι θα μπορούν να προκηρύσσουν συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα για ζητήματα που αφορούν αποκλειστικά τις αρμοδιότητές τους.
Εξαιρούνται θέματα δημοσιονομικής διαχείρισης, τελών και διοικητικών ορίων.
Η πρωτοβουλία θα μπορεί να προέρχεται είτε από το δημοτικό συμβούλιο με πλειοψηφία δύο τρίτων είτε από τους ίδιους τους δημότες, εφόσον συγκεντρωθούν υπογραφές που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων.
Η συλλογή υπογραφών θα γίνεται μέσω ειδικής ψηφιακής πύλης, ενώ ο Επόπτης Νομιμότητας θα ελέγχει τη νομιμότητα του αιτήματος πριν από τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος.
Τα δημοτικά δημοψηφίσματα θα πραγματοποιούνται αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψηφοφορία σε συνεργασία με το ΕΔΥΤΕ Α.Ε., ενώ το αποτέλεσμα θα έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα προς το δημοτικό συμβούλιο.
Ο Κώδικας προβλέπει και συγκεκριμένες προϋποθέσεις εγκυρότητας. Δεν θα μπορούν να διεξάγονται δημοψηφίσματα κατά την προεκλογική περίοδο εθνικών ή ευρωπαϊκών εκλογών ούτε το ίδιο έτος με τις αυτοδιοικητικές εκλογές.
Επιπλέον, απαιτείται ελάχιστη συμμετοχή είτε του 30% των εγγεγραμμένων εκλογέων είτε του 50% όσων συμμετείχαν στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές.
Ηλεκτρονική ψηφοφορία και για τα συμβούλια νέων
Η ηλεκτρονική διαδικασία θα εφαρμοστεί και στην εκλογή των συμβουλίων νέων, με στόχο την ενίσχυση της συμμετοχής της νέας γενιάς στη δημοτική ζωή.
Η σύσταση συμβουλίων νέων προβλέπεται σε όλους τους δήμους άνω των 2.000 κατοίκων.
Τα μέλη θα εκλέγονται αποκλειστικά μέσω ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και θα λειτουργούν συμβουλευτικά για ζητήματα νεολαίας, εκπαίδευσης, πολιτισμού, αθλητισμού και κοινωνικής πολιτικής.
Δικαίωμα συμμετοχής θα έχουν νέοι έως 29 ετών. Οι εκλογές θα διεξάγονται δύο φορές μέσα στη δημοτική περίοδο, μέσω ειδικής πλατφόρμας του gov.gr.
Οι υποψηφιότητες θα κατατίθενται αποκλειστικά ηλεκτρονικά, ενώ η ταυτοποίηση θα γίνεται μέσω taxisnet και του Εθνικού Μητρώου Επικοινωνίας.
Ο αριθμός των μελών θα εξαρτάται από τον πληθυσμό κάθε δήμου. Θα ξεκινά από τρία μέλη για μικρούς δήμους και θα φτάνει έως τα δεκαπέντε μέλη στον Δήμο Αθηναίων.
Οι νέοι σύμβουλοι θα έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις συνεδριάσεις των δημοτικών συμβουλίων με δυνατότητα λόγου, ενώ θα μπορούν να θέτουν ζητήματα στις ειδικές συνεδριάσεις λογοδοσίας των δημοτικών αρχών.
