Η επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στη Μυτιλήνη ήταν μια καλή αφορμή για να θυμηθούμε τα… αποκαΐδια που άφησε πίσω της η μεταναστευτική πολιτική του.
«Δεν υπάρχουν μετανάστες, μόνο πρόσφυγες που λιάζονται», είχε δηλώσει η Τασία Χριστοδουλοπούλου, φράση που έμελλε να συμβολίσει για πολλούς τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε τότε το Μεταναστευτικό η κυβέρνηση Τσίπρα. Την ίδια περίοδο, η Λέσβος μετατρεπόταν σταδιακά στο επίκεντρο της μεγαλύτερης μεταναστευτικής κρίσης που γνώρισε ποτέ η χώρα, ενώ η Μόρια εξελισσόταν σε διεθνές σύμβολο υπερσυνωστισμού, αδυναμίας διαχείρισης και ανθρωπιστικής κρίσης.
Στον… τόπο του εγκλήματος επέστρεψε πρόσφατα ο Αλέξης Τσίπρας, μόνο που αυτή τη φορά οι μετανάστες δεν λιάζονται και η Μόρια δεν θυμίζει σε τίποτα τα αποκαΐδια που άφησε πίσω του. Τα νούμερα είναι χαρακτηριστικά.
Το απόλυτο χάος
Το 2015 η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές μεταναστευτικό κύμα. Σχεδόν 900.000 πρόσφυγες και παράτυποι μετανάστες πέρασαν στα ελληνικά νησιά μέσα σε έναν χρόνο, μετατρέποντας κυρίως τη Λέσβο σε βασική πύλη εισόδου προς την Ευρώπη. Οι υποδομές δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στις ανάγκες, ενώ η διαχείριση της κατάστασης αποδείχθηκε ανεπαρκής.
Η εικόνα της Μόριας αποτυπώνει καλύτερα από κάθε στατιστικό στοιχείο εκείνη την εποχή. Μια δομή σχεδιασμένη για περίπου 2.700 ανθρώπους έφτασε το 2019 να φιλοξενεί σχεδόν 23.000. Αντίστοιχα, στα νησιά του Βορείου Αιγαίου βρίσκονταν συνολικά περίπου 30.000 μετανάστες, αριθμός που δημιουργούσε ασφυκτική πίεση τόσο στις δομές όσο και στις τοπικές κοινωνίες. Οι κάτοικοι διαμαρτύρονταν διαρκώς, ο τουρισμός δεχόταν ισχυρό πλήγμα και η καθημερινότητα είχε μετατραπεί σε μια διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Η κατάσταση σήμερα απέχει παρασάγγας από εκείνη την εικόνα. Στη Λέσβο διαμένουν πλέον μόλις 277 μετανάστες, αριθμός που πριν από λίγα χρόνια θα φάνταζε αδιανόητος. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη περιόρισε το φαινόμενο ενώ δημιούργησε καλύτερες εγκαταστάσεις για όλους όσοι έρχονται παράτυπα στην Ελλάδα.
Ανάλογη, βέβαια, είναι και η εικόνα σε εθνικό επίπεδο. Οι συνολικές αφίξεις έχουν περιοριστεί από περίπου 890.000 το 2015 σε περίπου 48.000 το 2025, γεγονός που αντιστοιχεί σε μείωση της τάξης του 94%.
Παράλληλα, το σύστημα ασύλου λειτουργεί πλέον με πολύ ταχύτερους ρυθμούς. Οι εκκρεμείς αιτήσεις έχουν μειωθεί από περίπου 140.000 σε 28.000, ενώ εκεί που κάποτε ένας αιτών περίμενε ακόμη και τρία χρόνια για να εξεταστεί ο φάκελός του, σήμερα η διαδικασία ολοκληρώνεται συνήθως μέσα σε έναν ή δύο μήνες.
Η αλλαγή αυτή επηρεάζει άμεσα και την καθημερινότητα των κατοίκων των ακριτικών νησιών. Η Λέσβος, άλλωστε, δεν βρίσκεται πλέον στο στόχαστρο διεθνών τηλεοπτικών σταθμών που αναζητούν εικόνες ανθρωπιστικής κρίσης. Την ίδια στιγμή, όπως παραδέχονται και οι κάτοικοι, οι τοπικές επιχειρήσεις λειτουργούν σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, η πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες έχει περιοριστεί αισθητά και η συζήτηση έχει μεταφερθεί από τη διαχείριση μιας ανεξέλεγκτης κρίσης στη διατήρηση του ελέγχου των συνόρων και στην επιτάχυνση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας.
Διαφορετική φιλοσοφία
Η κυβέρνηση συνοψίζει πλέον τη φιλοσοφία της μεταναστευτικής πολιτικής σε μια εντελώς διαφορετική λογική για όσους εισέρχονται παράνομα στη χώρα, υποστηρίζοντας ότι το βασικό ζητούμενο είναι να μην επαναληφθούν οι εικόνες που σημάδεψαν την προηγούμενη δεκαετία.
Με λίγα λόγια, η Λέσβος παραμένει το πιο χαρακτηριστικό σημείο σύγκρισης σε ό,τι αφορά το Μεταναστευτικό. Από το «κολαστήριο» της Μόριας, που αποτέλεσε διεθνές σύμβολο της μεταναστευτικής κρίσης επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, στο σημερινό τοπίο των μόλις 277 μεταναστών που παραμένουν στο νησί. Από τις φωτιές που έβαζαν οι άνθρωποι λόγω των συνθηκών που επικρατούσαν σε μια εικόνα κανονικότητας, η οποία επιτρέπει στους κατοίκους να απολαύσουν τη ζωή τους στο νησί…
Θάνος Πλεύρης, υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου
Φύλαξη, έλεγχος, επιστροφές
Η σύγκριση για τη Λέσβο είναι αμείλικτη και αποτυπώνει τη συνολική αλλαγή στα νησιά του Αιγαίου. Το 2019, στη Μόρια είχαν στοιβαχθεί 23.000 άνθρωποι, ενώ σήμερα στη δομή του νησιού βρίσκονται μόλις 277 παράνομοι μετανάστες. Παράλληλα, το πρώτο εξάμηνο του 2026 οι ροές στα νησιά μειώθηκαν κατά 70%. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην πολιτική των ανοιχτών συνόρων και σε μια σοβαρή πολιτική φύλαξης, ελέγχου και επιστροφών.
