Υπάρχουν φορές που η πιο σκληρή πολιτική αντιπολίτευση δεν προέρχεται από τους αντιπάλους σου.
Προέρχεται από τις ίδιες σου τις επιλογές. Αυτό ακριβώς συνέβη με τη στάση του ΠΑΣΟΚ στη συνταγματική αναθεώρηση. Ο Νίκος Ανδρουλάκης αποφάσισε να μην ψηφίσει ούτε τις ίδιες τις προτάσεις του κόμματός του, δημιουργώντας μια πολιτική εικόνα που δύσκολα εξηγείται στους πολίτες και ακόμη δυσκολότερα συμβιβάζεται με τη ρητορική περί εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης.
Εδώ και δύο χρόνια ο κραταιός Νικόλας ζητά επίμονα εκλογές. Εδώ και δύο χρόνια διαβεβαιώνει ότι το ΠΑΣΟΚ μπορεί να νικήσει τη Νέα Δημοκρατία και να αποτελέσει τον πυρήνα της επόμενης κυβέρνησης. Όποιος ακούει τις δημόσιες τοποθετήσεις του εύλογα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι θεωρεί την πολιτική αλλαγή όχι απλώς πιθανή αλλά σχεδόν αναπόφευκτη.
Όταν όμως έφτασε η στιγμή της συνταγματικής αναθεώρησης, εμφανίστηκε ένας διαφορετικός Νικόλας.
Η επίσημη επιχειρηματολογία του ΠΑΣΟΚ είναι γνωστή. Αν οι προτάσεις του συγκεντρώσουν σήμερα 180 ψήφους, τότε στην επόμενη Βουλή θα μπορούν να οριστικοποιηθούν με 151 ψήφους. Για τον λόγο αυτό το κόμμα επιλέγει να μην τις υπερψηφίσει, ώστε να απαιτούνται 180 ψήφοι και στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή.
Η λογική αυτή έχει κοινοβουλευτική βάση. Έχει όμως και μια πολιτική παρενέργεια που δεν κρύβεται.
Αν ο κ. Ανδρουλάκης πιστεύει πραγματικά ότι θα είναι ο νικητής των επόμενων εκλογών, γιατί φοβάται τόσο πολύ τις 151 ψήφους της επόμενης Βουλής; Αν το ΠΑΣΟΚ κυβερνά, το ίδιο θα διαμορφώσει το τελικό περιεχόμενο των άρθρων. Αν όμως θεωρεί πιθανότερο ότι η Νέα Δημοκρατία θα εξακολουθήσει να διαθέτει την πλειοψηφία, τότε η σημερινή τακτική αποκτά νόημα ως αμυντική γραμμή άμυνας της μελλοντικής αντιπολίτευσης.
Κάπου εδώ αρχίζει η σύγκρουση του κραταιού Νικόλα με τον κραταιό Νικόλα.
Ο πρώτος υπόσχεται νίκες, πρωτιές και πολιτική αλλαγή. Ο δεύτερος σχεδιάζει θεσμικά αναχώματα για να εμποδίσει τον αντίπαλο να κυβερνήσει χωρίς τη δική του έγκριση. Ο πρώτος μιλά σαν αυριανός πρωθυπουργός. Ο δεύτερος οργανώνεται σαν αυριανός αρχηγός ενός ακόμη κόμματος διαμαρτυρίας.
Υπάρχουν όμως και άλλες εξηγήσεις. Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ γνωρίζει ότι σε κρίσιμα ζητήματα υπάρχουν διαφορετικές απόψεις στο εσωτερικό του κόμματος. Η καθολική άρνηση ψηφοφορίας λύνει τα χέρια όλων. Κανείς δεν χρειάζεται να εκτεθεί. Κανείς δεν χρειάζεται να αναλάβει το πολιτικό κόστος μιας δύσκολης επιλογής.
Ταυτόχρονα, η σκληρή γραμμή απέναντι στη Νέα Δημοκρατία απευθύνεται σε ένα συγκεκριμένο ακροατήριο. Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να πείσει τους αντιδεξιούς ψηφοφόρους ότι αποτελεί το μοναδικό αποτελεσματικό ανάχωμα απέναντι στην κυβέρνηση. Ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι αρνείται να υπερψηφίσει προτάσεις που το ίδιο θεωρεί σωστές.
Το πρόβλημα είναι ότι έτσι η συζήτηση φεύγει από την ουσία. Αντί να συζητούνται οι προτάσεις για το κράτος δικαίου, τη δημόσια παιδεία ή τη λειτουργία των θεσμών, η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από κοινοβουλευτικά τεχνάσματα και αριθμητικές ισορροπίες.
Τελικά, η υπόθεση της συνταγματικής αναθεώρησης αποκάλυψε κάτι βαθύτερο από μια απλή τακτική επιλογή. Αποκάλυψε την απόσταση ανάμεσα στη ρητορική και στις πραγματικές προσδοκίες. Διότι το κόμμα που μέχρι χθες μιλούσε για πρωτιά, κυβέρνηση και ποσοστά πάνω από 30%, εμφανίζεται σήμερα να σχεδιάζει την επόμενη μέρα σαν να προετοιμάζεται για έναν εντελώς διαφορετικό ρόλο. Και έτσι ο μεγαλύτερος αντίπαλος του κραταιού Νικόλα δεν είναι τελικά η Νέα Δημοκρατία. Είναι ο ίδιος ο κραταιός Νικόλας. Ο ένας υπόσχεται ότι έρχεται για να κυβερνήσει. Ο άλλος δείχνει πως δεν πολυπιστεύει ότι θα τα καταφέρει.
