Η κρίση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να κλιμακώνεται περαιτέρω, ύστερα από τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι θα επιθυμεί να έχει ρόλο στη διαδικασία επιλογής του επόμενου ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο Τραμπ ανέφερε πως θα μπορούσε να στηρίξει έναν «μεγάλο και αποδεκτό ηγέτη» ως διάδοχο του δολοφονημένου ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, υπό τον όρο η Τεχεράνη να προχωρήσει σε άνευ όρων παράδοση.
Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η ιρανική ηγεσία εξετάζει μια τέτοια προοπτική.
Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, οι δηλώσεις αυτές ενισχύουν την εκτίμηση ότι η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει απαραίτητα μια πλήρη αλλαγή καθεστώτος, αλλά έναν μετασχηματισμό του υπάρχοντος συστήματος εξουσίας στο Ιράν.
Οι εσωτερικές ισορροπίες στο ιρανικό καθεστώς
Το πολιτικό σύστημα του Ιράν στηρίζεται σε ένα σύνθετο δίκτυο θρησκευτικών, πολιτικών και στρατιωτικών θεσμών, το οποίο ιστορικά αντιμετωπίζει με έντονη καχυποψία τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παρά τις διαφωνίες μεταξύ σκληροπυρηνικών και πραγματιστών στο εσωτερικό του καθεστώτος, υπάρχει ο κοινός στόχος της διατήρησης του υπάρχοντος συστήματος εξουσίας.
Μία εβδομάδα μετά την έναρξη της σύγκρουσης, όλα δείχνουν ότι οι σκληροπυρηνικές δυνάμεις εξακολουθούν να έχουν τον κυρίαρχο ρόλο στο εσωτερικό της ιρανικής πολιτικής σκηνής.
Το «βάρος» της ιστορίας στις σχέσεις με τις ΗΠΑ
Η ιδέα ότι μια ξένη δύναμη θα μπορούσε να επηρεάσει την επιλογή ηγεσίας στην Τεχεράνη παραμένει εξαιρετικά ευαίσθητη για την ιρανική κοινωνία.
Στη συλλογική μνήμη των Ιρανών εξακολουθεί να έχει ισχυρό αντίκτυπο το πραξικόπημα του 1953, όταν οι αμερικανικές και βρετανικές μυστικές υπηρεσίες ανέτρεψαν τον εκλεγμένο πρωθυπουργό Μοχάμαντ Μοσαντέκ και επανέφεραν στην εξουσία τον Σάχη Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί.
Η πτώση του Σάχη το 1979 και η Ισλαμική Επανάσταση ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο τη βαθιά καχυποψία απέναντι στην Ουάσιγκτον, στοιχείο που εξακολουθεί να επηρεάζει την πολιτική κουλτούρα της χώρας.
Τα ονόματα που συζητούνται για τη διαδοχή στο Ιράν
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν θα ήθελε να δει στην κορυφή της ιρανικής εξουσίας τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιο του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη και έναν από τους βασικούς πιθανούς διαδόχους.
Η αντίδραση της Τεχεράνης ήταν έντονη. Μέλη του προσωρινού Συμβουλίου Ηγεσίας δήλωσαν ότι ο ιρανικός λαός δεν θα επιτρέψει καμία εξωτερική παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας.
Η διαδικασία διαδοχής στο Ιράν παραμένει ιδιαίτερα μυστική, ακόμη και σε περιόδους σταθερότητας. Την τελική απόφαση λαμβάνει η Συνέλευση των Ειδικών, ένα σώμα περίπου 88 ανώτερων κληρικών, το οποίο φέρεται να συνεδριάζει ακόμη και εξ αποστάσεως, μετά τους πρόσφατους βομβαρδισμούς στην Τεχεράνη και την Κομ.
Η επιρροή των Φρουρών της Επανάστασης
Αναλυτές επισημαίνουν ότι τα τελευταία χρόνια ο πραγματικός συσχετισμός ισχύος στο Ιράν έχει μετατοπιστεί προς το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ο οποίος διατηρεί τον ισχυρό έλεγχο σε κρίσιμους τομείς όπως η ασφάλεια, η πολιτική και σημαντικά τμήματα της οικονομίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο η χώρα να διοικηθεί προσωρινά από μια συλλογική ηγεσία, αντί για έναν μόνο ανώτατο ηγέτη, τουλάχιστον κατά την τρέχουσα περίοδο κρίσης.
Μεταξύ των προσώπων που αναφέρονται ως πιθανοί διάδοχοι είναι και ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο οποίος θεωρείται πιο μετριοπαθής μορφή στο θρησκευτικό κατεστημένο.
Να σημειωθεί πως το Ισραήλ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι όποιος αναλάβει την ηγεσία του Ιράν θα αποτελεί σαφή στόχο, κάτι που περιπλέκει ακόμη περισσότερο τη διαδικασία διαδοχής.
Μέσα σε αυτό το κλίμα πολέμου και γεωπολιτικής έντασης, ο μόνος που μιλά δημόσια και συχνά για το ζήτημα της επόμενης ηγεσίας είναι ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δήλωσε χαρακτηριστικά: «Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που είχαμε υπόψη μας είναι πλέον νεκροί».
