Στις 27 Οκτωβρίου διεξάγονται οι βουλευτικές εκλογές στο Ισραήλ, με πρωταγωνιστές τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον Γκάντι Άιζενκοτ, εν μέσω έντονων πολιτικών αντιπαραθέσεων.
Πρόκειται για την πρώτη εκλογική αναμέτρηση μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, υπό την ηγεσία της Χαμάς, και τις πολεμικές συγκρούσεις που ακολούθησαν στη Λωρίδα της Γάζας, καθώς και με το Ιράν, τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι.
Σύμφωνα με το BBC, η ψηφοφορία της ερχόμενης Τρίτης θεωρείται από πολλούς μία από τις κρισιμότερες στην ιστορία του Ισραήλ, καθώς το αποτέλεσμά της αναμένεται να επηρεάσει την εσωτερική πολιτική σκηνή, τις περιφερειακές ισορροπίες και τις σχέσεις της χώρας με τους Παλαιστινίους.
Νετανιάχου και Άιζενκοτ οι βασικοί διεκδικητές
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις καταγράφουν στενό ανταγωνισμό ανάμεσα στον εν ενεργεία πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, επικεφαλής του Λικούντ, και τον πρώην αρχηγό των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων Γκάντι Άιζενκοτ, ο οποίος ηγείται του κεντρώου κόμματος Γιασάρ (Yashar), που ίδρυσε το 2025.
Η πολιτική απήχηση του Άιζενκοτ αποδίδεται εν μέρει στη μακρόχρονη στρατιωτική του σταδιοδρομία, αλλά και στη σχετικά πρόσφατη ανάδειξή του ως αυτόνομου πολιτικού διεκδικητή. Ο πρώην στρατηγός έχασε τον γιο του, ο οποίος υπηρετούσε στον ισραηλινό στρατό, κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου στη Γάζα.
Ο Άιζενκοτ είχε συμμετάσχει στο πολεμικό υπουργικό συμβούλιο του Νετανιάχου, από το οποίο αποχώρησε το 2024, επικαλούμενος διαφωνίες σχετικά με τη διαχείριση της σύγκρουσης. Στην προεκλογική του εκστρατεία έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη διερεύνησης των αστοχιών του κρατικού μηχανισμού και των υπηρεσιών ασφαλείας που επέτρεψαν τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου.
Στους σημαντικότερους πολιτικούς παράγοντες της αντιπολίτευσης περιλαμβάνονται επίσης ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ και ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν, οι οποίοι προέρχονται από τη δεξιά και υιοθετούν αυστηρές θέσεις σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας, υποστηρίζοντας τη διατήρηση της ισραηλινής κυριαρχίας σε σημαντικά τμήματα της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης.
Διαφορετική προσέγγιση εκφράζει ο Γιαΐρ Γκολάν, ηγετικό στέλεχος της ισραηλινής Αριστεράς, ο οποίος τάσσεται υπέρ της αποχώρησης του Ισραήλ από εκτεταμένες περιοχές της Δυτικής Όχθης. Παρά τις ουσιαστικές ιδεολογικές αποκλίσεις τους, οι πολιτικές αυτές δυνάμεις θα μπορούσαν να διερευνήσουν συνεργασία με τον Άιζενκοτ στο πλαίσιο των μετεκλογικών διαπραγματεύσεων.
Οι κυβερνητικοί σύμμαχοι και ο ρόλος των αραβικών κομμάτων
Η σημερινή κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου χαρακτηρίζεται ως η πιο δεξιά στην πολιτική ιστορία του Ισραήλ, στηριζόμενη σε συμμαχίες με εθνικιστικά, ακροδεξιά και υπερορθόδοξα κόμματα.
Για να εξασφαλίσει εκ νέου κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ο πρωθυπουργός ενδέχεται να χρειαστεί τη συνεργασία πολιτικών δυνάμεων που συμμετέχουν ήδη στον κυβερνητικό συνασπισμό του.
Ορισμένοι από τους εταίρους του υποστηρίζουν την προσάρτηση της Δυτικής Όχθης και έχουν ζητήσει τη «μετανάστευση» Παλαιστινίων από τη Λωρίδα της Γάζας, πρόταση που εγείρει σοβαρά ζητήματα αναγκαστικού εκτοπισμού αμάχων. Ανάλογες τοποθετήσεις έχουν διατυπωθεί και από στελέχη του Λικούντ.
Στην εκλογική διαδικασία συμμετέχουν επίσης δύο συνασπισμοί αραβικών κομμάτων, οι οποίοι εκπροσωπούν διαφορετικές πολιτικές τάσεις της αραβικής κοινότητας του Ισραήλ.
Οι Άραβες πολίτες αποτελούν περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού της χώρας, με σημαντικό μέρος τους να αυτοπροσδιορίζεται ως Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ.
Η κοινοβουλευτική παρουσία των αραβικών κομμάτων θα μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά τις ισορροπίες μετά την ψηφοφορία. Ωστόσο, σχεδόν όλα τα μεγάλα εβραϊκά κόμματα έχουν αποκλείσει το ενδεχόμενο κυβερνητικής συνεργασίας μαζί τους, γεγονός που περιορίζει τις διαθέσιμες επιλογές σχηματισμού πλειοψηφίας.
Πώς λειτουργεί το εκλογικό σύστημα του Ισραήλ
Το ισραηλινό κοινοβούλιο, η Κνεσέτ, αποτελείται από 120 βουλευτές, ενώ για την εξασφάλιση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας απαιτείται η στήριξη τουλάχιστον 61 εδρών.
Το εκλογικό σύστημα βασίζεται στην αναλογική εκπροσώπηση, με αποτέλεσμα η συγκρότηση κυβερνήσεων να προϋποθέτει κατά κανόνα συνεργασίες περισσότερων πολιτικών κομμάτων.
Κατά συνέπεια, η ανάδειξη του πρώτου κόμματος δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την ανάληψη της πρωθυπουργίας. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι μετεκλογικές διαπραγματεύσεις, οι προγραμματικές συμφωνίες και η δυνατότητα συγκρότησης μιας σταθερής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Η διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης μπορεί να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες ή ακόμη και μήνες, ενώ το πολιτικό σύστημα επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, και τη συγκρότηση κυβέρνησης μειοψηφίας.
Η ασφάλεια και οι ευθύνες για την 7η Οκτωβρίου
Κυρίαρχη θέση στην προεκλογική αντιπαράθεση κατέχει η εθνική ασφάλεια, με επίκεντρο τις ευθύνες για τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, κατά τις οποίες σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι και 251 μεταφέρθηκαν ως όμηροι στη Γάζα.
Οι πολιτικοί αντίπαλοι του Νετανιάχου επικρίνουν έντονα τις αποτυχίες των υπηρεσιών πληροφοριών και του μηχανισμού ασφαλείας, ζητώντας την απόδοση ευθυνών για τα γεγονότα που προηγήθηκαν της επίθεσης.
Από την πλευρά του, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός προβάλλει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τα αποτελέσματα των συγκρούσεων που διεξήγαγε η χώρα από το 2023, επιχειρώντας να ενισχύσει την εικόνα του ως ηγέτη με αποφασιστικό ρόλο στην προστασία της εθνικής ασφάλειας.
Σημαντικό θέμα αποτελεί και η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, ιδιαίτερα η εξαίρεση των υπερορθόδοξων Εβραίων ανδρών που αφοσιώνονται στη θρησκευτική εκπαίδευση.
Η απαλλαγή τους από τη στράτευση, η οποία εφαρμόζεται ιστορικά σε συγκεκριμένες κατηγορίες θρησκευτικών σπουδαστών, έχει προκαλέσει ολοένα μεγαλύτερες αντιδράσεις μετά την έναρξη του πολέμου, εντείνοντας τις διαφωνίες για τη δίκαιη κατανομή των στρατιωτικών υποχρεώσεων.
Δικαστική μεταρρύθμιση και ακρίβεια
Στην προεκλογική ατζέντα παραμένει η μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος, την οποία εξακολουθεί να προωθεί η κυβέρνηση Νετανιάχου.
Οι σχεδιαζόμενες αλλαγές είχαν προκαλέσει μαζικές κινητοποιήσεις πριν από τον Οκτώβριο του 2023, με τους επικριτές τους να υποστηρίζουν ότι ενδέχεται να περιορίσουν την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και να αποδυναμώσουν τους θεσμικούς ελέγχους της εκτελεστικής εξουσίας.
Παράλληλα, σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων απασχολεί το κόστος ζωής, καθώς οι τιμές των τροφίμων και της κατοικίας έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, επιβαρύνοντας τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Γάζα: Το σχέδιο Τραμπ και το μέλλον της Χαμάς
Η επόμενη ισραηλινή κυβέρνηση θα κληθεί να διαχειριστεί τις εκκρεμότητες στη Λωρίδα της Γάζας, όπου, έναν χρόνο μετά την εκεχειρία, συνεχίζονται σχεδόν καθημερινά ισραηλινά πλήγματα.
Οι ισραηλινές αρχές υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις αυτές στρέφονται εναντίον μελών της Χαμάς, ενώ ο ισραηλινός στρατός εξακολουθεί να ελέγχει περισσότερο από το μισό έδαφος του παλαιστινιακού θύλακα.
Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, το οποίο διοικείται από τη Χαμάς, περισσότεροι από 74.000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από τις ισραηλινές επιθέσεις μετά την 7η Οκτωβρίου 2023. Τα στοιχεία του συγκεκριμένου υπουργείου θεωρούνται αξιόπιστα από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.
Σε ό,τι αφορά τη μελλοντική διακυβέρνηση της Γάζας, οι θέσεις των δύο βασικών πολιτικών στρατοπέδων παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες.
Τόσο ο Μπενιαμίν Νετανιάχου όσο και ο Γκάντι Άιζενκοτ υποστηρίζουν το ειρηνευτικό σχέδιο του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, το οποίο προβλέπει τον αφοπλισμό της Χαμάς με αντάλλαγμα τη σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον παλαιστινιακό θύλακα.
Ο Άιζενκοτ έχει δεσμευτεί ότι θα επιδιώξει τον τερματισμό της διακυβέρνησης της Χαμάς μέσα σε 18 μήνες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης εφόσον δεν επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος με άλλα μέσα.
Δυτική Όχθη: Οι διαφωνίες για τους οικισμούς
Σημαντικότερες διαφοροποιήσεις εντοπίζονται στην πολιτική έναντι της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, όπου η επέκταση των ισραηλινών οικισμών εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό ζήτημα.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, οι επιθέσεις εξτρεμιστών Εβραίων εποίκων έχουν φθάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενώ συνεχίζεται η επέκταση των ισραηλινών εποικιστικών εγκαταστάσεων, οι οποίες θεωρούνται παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου.
Το στρατόπεδο του Νετανιάχου υποστηρίζει σε μεγάλο βαθμό τη συνέχιση της επέκτασης των οικισμών, με ορισμένους κυβερνητικούς συμμάχους του να επιδιώκουν την επίσημη προσάρτηση της περιοχής.
Ο Άιζενκοτ, παρότι υποστηρίζει γενικά την παρουσία ισραηλινών οικισμών στη Δυτική Όχθη, διαφωνεί με συγκεκριμένα σχέδια επέκτασης, μεταξύ των οποίων και το αμφιλεγόμενο πρόγραμμα εποικισμού στην περιοχή Ε1.
Η υλοποίησή του θα μπορούσε να διαχωρίσει ουσιαστικά τη Δυτική Όχθη σε δύο τμήματα, δυσχεραίνοντας τη γεωγραφική συνέχεια μιας ενδεχόμενης μελλοντικής παλαιστινιακής κρατικής οντότητας.
Ο πρώην αρχηγός του στρατού έχει ταχθεί επίσης υπέρ της κατάργησης ορισμένων μη εγκεκριμένων εποικιστικών φυλακίων που έχουν δημιουργηθεί σε παλαιστινιακή γη, καθώς και της αντιμετώπισης της βίας από εξτρεμιστές εποίκους.
Παράλληλα, υποστηρίζει τη δημιουργία συνθηκών που θα μπορούσαν να επιτρέψουν μελλοντικά τη σύναψη μιας οριστικής ειρηνευτικής συμφωνίας με τους Παλαιστινίους.
Η λύση των δύο κρατών εκτός της βασικής προεκλογικής ατζέντας
Η προοπτική δ
