Οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης, οι γεωπολιτικές εντάσεις και το στρατηγικό ζήτημα των Στενών του Ορμούζ καθυστερούν μια συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν και επηρεάζουν τις αγορές ενέργειας.
Σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν παραμένουν εγκλωβισμένες σε ένα σύνθετο πλέγμα στρατηγικών διαφορών και περιφερειακών εντάσεων, με βασικό σημείο τριβής το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και τον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων οδών όπως τα Στενά του Ορμούζ. Παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης μέσω προσωρινών εκεχειριών και διπλωματικών επαφών, οι προϋποθέσεις για μια βιώσιμη συμφωνία εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά, καθώς εμπλέκονται ζητήματα ασφάλειας, ενεργειακής τροφοδοσίας και κυρώσεων που επηρεάζουν άμεσα τις διεθνείς αγορές. Το αποτέλεσμα είναι ένα παρατεταμένο διπλωματικό αδιέξοδο που διατηρεί την ένταση σε υψηλά επίπεδα και ενισχύει την αβεβαιότητα για την πορεία της παγκόσμιας ενεργειακής ισορροπίας.
Στην εκτίμηση ότι Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν ενδέχεται να χρειαστούν περίπου έξι μήνες για να φτάσουν σε ειρηνευτική συμφωνία, καταλήγουν ορισμένοι ηγέτες χωρών του Κόλπου και της Ευρώπης, υποστηρίζοντας ότι οι εμπλεκόμενες πλευρές θα πρέπει να επεκτείνουν την υφιστάμενη εκεχειρία, ώστε να καλύψει αυτό το χρονικό διάστημα, σύμφωνα με αξιωματούχους από τις συγκεκριμένες περιοχές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις.
Να αποκατασταθεί η ομαλή ροή ενέργειας
Οι ίδιες πηγές - τις οποίες επικαλείται το Bloomberg - αναφέρουν ότι οι ηγεσίες επιθυμούν το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, προκειμένου να αποκατασταθεί η ομαλή ροή ενέργειας, προειδοποιώντας ιδιωτικά ότι ενδέχεται να προκύψει παγκόσμια επισιτιστική κρίση εάν αυτό δεν συμβεί έως τον επόμενο μήνα. Οι αξιωματούχοι ζήτησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους, καθώς έδωσαν στοιχεία από μη δημόσιες συνομιλίες.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, οι τιμές της ενέργειας είναι πιθανό να αυξηθούν περαιτέρω εάν η σύγκρουση παραταθεί πέραν του συγκεκριμένου χρονικού ορίζοντα. Μετά τη δημοσιοποίηση της πληροφορίας, το μπρεντ κατέγραψε νέα άνοδο, ενισχυόμενο κατά περίπου 4,5% εντός της ημέρας και ξεπερνώντας τα 99 δολάρια ανά βαρέλι.
Το Ιράν εξακολουθεί να θέλει ανάπτυξη πυρηνικού όπλου
Κράτη του Κόλπου θεωρούν ότι το Ιράν εξακολουθεί να επιδιώκει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, εκτίμηση που δεν έχει μεταβληθεί μετά τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς στη χώρα. Ως εκ τούτου, θεωρούν ότι μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία θα πρέπει να απαγορεύει στο Ιράν τον εμπλουτισμό ουρανίου, καθώς και την κατοχή βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
Παράλληλα, οι ηγεσίες του Κόλπου εμφανίζονται αντίθετες σε επιστροφή στις εχθροπραξίες, ζητώντας από τις Ηνωμένες Πολιτείες να δώσουν έμφαση στη διπλωματία έναντι της στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Εκπρόσωποι των κυβερνήσεων της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ, του Κουβέιτ, του Ομάν και του Μπαχρέιν δεν ανταποκρίθηκαν άμεσα σε αιτήματα σχολιασμού. Το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων παρέπεμψε σε ανακοίνωση της 8ης Απριλίου, στην οποία τονίζεται ότι απαιτείται «άνευ όρων επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ».
Η ανακοίνωση των ΗΑΕ υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη για «μια συνολική και διαρκή προσέγγιση που θα αντιμετωπίζει το πλήρες φάσμα απειλών του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών δυνατοτήτων του, των βαλλιστικών πυραύλων, των drones, των στρατιωτικών δυνατοτήτων και των συνδεδεμένων ένοπλων ομάδων και τρομοκρατικών οργανώσεων».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν βομβαρδισμούς κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, με τη σύγκρουση που ακολούθησε να προκαλεί σοβαρή αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν απάντησε εξαπολύοντας επιθέσεις κατά του Ισραήλ, αλλά και κατά γειτονικών χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, εκτοξεύοντας πυραύλους και drones εναντίον πόλεων, λιμένων και ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Οι τιμές του πετρελαίου έχουν υποχωρήσει ελαφρώς μετά την έναρξη της εκεχειρίας στις 8 Απριλίου, ωστόσο παραμένουν αυξημένες περισσότερο από 35% σε σχέση με την περίοδο πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.
Δεν αναμένεται άμεση συμφωνία, εκτιμά Βρετανός διπλωνάτης
Ο πρώην πρεσβευτής της Βρετανίας στο Ιράν και μέλος του Chatham House, Ρομπ Μακέρ, εκτίμησε ότι δεν αναμένεται άμεση συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Όπως δήλωσε στο Bloomberg, «η αισιοδοξία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετίζεται με την επίγνωση των επιπτώσεων που θα είχε η σύγκρουση στις αγορές».
«Το ζήτημα δεν είναι μόνο αν οι διαπραγματεύσεις θα επιτύχουν, αλλά εάν θα μπορέσουν να αποτρέψουν μια επιστροφή σε στρατιωτική σύγκρουση στο προσεχές διάστημα», σημείωσε, προσθέτοντας ότι «πρόκειται για μια δύσκολη ισορροπία, καθώς στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχουν φωνές που επιθυμούν την επανέναρξη επιθέσεων με πυραύλους».
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία έχουν ουσιαστικά κλείσει από την έναρξη της σύγκρουσης, πλήττοντας τις οικονομίες των χωρών του Κόλπου, καθώς περιορίζονται σημαντικά οι εξαγωγές πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου, αλουμινίου και προϊόντων όπως τα λιπάσματα.
Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη εξετάζουν παράταση της εκεχειρίας κατά δύο εβδομάδες, η οποία λήγει την Τρίτη το βράδυ ώρα ΗΠΑ, προκειμένου να υπάρξει περισσότερος χρόνος για διαπραγματεύσεις.
Παρ' όλα αυτά, δεν υπάρχει διασφάλιση ότι οι δύο πλευρές θα συμφωνήσουν σε παράταση της εκεχειρίας, πόσο μάλλον σε μια επίσημη ειρηνευτική συμφωνία. Πέραν των Στενών του Ορμούζ, τα βασικά σημεία διαφωνίας περιλαμβάνουν το πυρηνικό και πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, την άρση κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τη συνεχιζόμενη σύγκρουση στον Λίβανο μεταξύ Ισραήλ και της υποστηριζόμενης από την Τεχεράνη Χεζμπολάχ.
Ο Μακέρ εκτίμησε ότι υπάρχει περιθώριο συμφωνίας στο πυρηνικό ζήτημα, με πιθανή δέσμευση του Ιράν να δεχθεί επιθεωρητές και να αναστείλει τον εμπλουτισμό ουρανίου για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Η οικονομική ελάφρυνση ενδέχεται να περιλαμβάνει την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και χαλάρωση περιορισμών στο εμπόριο πετρελαίου. Ωστόσο, συμφωνία σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ και τα αιτήματα του Ιράν για εγγυήσεις ασφαλείας θεωρείται πιο περίπλοκη.
Την Πέμπτη, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε δεκαήμερη εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, με αξιωματούχους να εκτιμούν ότι αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να διευκολύνει τις συνομιλίες με το Ιράν.
