Οσα συνέβησαν τις προηγούμενες ημέρες στη Θέουτα της Ισπανίας δεν μπορούν να χαρακτηριστούν απλώς «ανθρωπιστική» ή «διαχειριστική» κρίση.
Οι ενδείξεις που έχουν οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας, η Europol και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS), συνηγορούν ότι η μαζική φυγή μεταναστών από τη Β. Αφρική προς την Ισπανία με στόχο να προωθηθούν σε άλλες χώρες ήταν αποτέλεσμα συντονισμένης επιχείρησης η οποία υποστηρίχθηκε στον μέγιστο βαθμό από οργανωμένη εκστρατεία παραπληροφόρησης, χειραγώγησης από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Instagram, TikTok, Facebook και WhatsApp) και από μεγάλα και κυρίαρχα κυκλώματα εμπορίας ανθρώπων που ελέγχουν τη διακίνησή τους από την Αφρική στην Ευρώπη.
Ολες οι πληροφορίες αλλά και τα δεδομένα που εξετάστηκαν από τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες δείχνουν ότι εγκληματικά δίκτυα διακινητών διέδωσαν με όλα τα διαθέσιμα μέσα την ψευδή είδηση ότι «τα σύνορα της Θέουτα άνοιξαν», ενώ διένειμαν σε όλες τις μορφές (έντυπες και ψηφιακές) χάρτες θαλάσσιων διαδρομών όπου είχαν μαρκάρει έντονα πλήθος πιθανών σημείων αποβίβασης.
Οργανωμένα κυκλώματα, χειραγώγηση και fake news
Την ίδια ώρα, οι διαδικτυακές αναρτήσεις κατακλύζονταν από fake news που ανέφεραν ότι βάσει πρόσφατης απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ισπανίας δεν θα γίνονταν επαναπροωθήσεις ενώ κυκλοφόρησε ευρέως η απόφαση της κυβέρνησης Σάντσεθ περί fast track νομιμοποιήσεων μεταναστών, κάτι που πυροδότησε την κορύφωση των προσπαθειών των χιλιάδων απελπισμένων ανθρώπων να αναζητήσουν καλύτερο μέλλον.
Είναι περισσότερο από σαφές ότι τα δραματικά γεγονότα της Θέουτα και οι αλλεπάλληλες υβριδικές κρίσεις σφραγίζουν την κατάρρευση του δόγματος των «ανοιχτών συνόρων» στις χώρες της ΕΕ τόσο από πολιτική όσο και επιχειρησιακή άποψη. Είκοσι δύο Ευρωπαίοι ηγέτες επέκριναν την κυβέρνηση Σάντσεθ και ζήτησαν αυστηρότερη αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης.
Σε επιστολή τους προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και τον Ιρλανδό πρωθυπουργό Μίχολ Μάρτιν, οι 22 ηγέτες επέρριψαν ευθύνες στη Μαδρίτη με το σκεπτικό ότι η μαζική νομιμοποίηση μεταναστών λειτουργεί ως «παράγοντας έλξης» και αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο προσωρινών ελέγχων ή μέτρων που θα επηρεάσουν τη συμμετοχή της Ισπανίας στη Ζώνη Σένγκεν. «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε οι ανεξέλεγκτες μαζικές διελεύσεις, η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης ή άλλες υβριδικές απειλές να δημιουργούν την εντύπωση ότι η παράνομη είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ενωση είναι εφικτή. Οτι η παράνομη είσοδος ενός μετανάστη μπορεί να μετατραπεί σε νόμιμη παραμονή», κατέληγαν στην επιστολή τους.
Έπεσαν οι τόνοι κατά της Ισπανίας
Αργότερα, όμως, κατά τη διάρκεια της έκτακτης τηλεδιάσκεψης των υπουργών Εσωτερικών και Μετανάστευσης, οι διαθέσεις εναντίον της Ισπανίας μετριάστηκαν αρκετά καθώς αναδείχτηκε το ενδεχόμενο της υβριδικής επίθεσης κατά των ευρωπαϊκών συνόρων. Η ένταση, λοιπόν, από την είσοδο περισσότερων από 70.000 μεταναστών στη Θέουτα, υποχώρησε και άρχισε να γίνεται αντιληπτή η δράση των οργανωμένων κυκλωμάτων.
«Πάνω από 70.000 άτομα διήλθαν μέσα σε λίγες ώρες, με παρότρυνση τόσο εγκληματικών κυκλωμάτων διακινητών όσο και παραπληροφόρησης που διαδόθηκε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ακεραιότητα των εξωτερικών συνόρων μας δοκιμάστηκε σοβαρά», δήλωσε στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου ο επίτροπος Εσωτερικών και Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, χαρακτηρίζοντας τα γεγονότα «δοκιμασία για την ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα». Παράλληλα, έκανε λόγο για «εργαλειοποίηση» της κρίσης από κυκλώματα εμπορίας ανθρώπων. Ο επίτροπος ανέφερε πως οι ισπανικές αρχές, με την υποστήριξη της Europol, συνεχίζουν την έρευνα για τον ακριβή τρόπο δράσης των δικτύων διακίνησης, ενώ η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης εξετάζει το ενδεχόμενο οργανωμένης παραπληροφόρησης, καθώς και πιθανής ξένης ανάμειξης στο περιστατικό.
Το χρονικό των μεταναστευτικών "επιθέσεων"
Η εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών ως μέσο πίεσης και εκβιασμού δεν εμφανίστηκε πρώτη φορά στη Θέουτα. Αποτελεί μια εδραιωμένη στρατηγική εις βάρος της Ευρώπης, η οποία εντάθηκε ιδιαίτερα πριν και μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία:
- Εβρος 2020 (Το Ιστορικό Σημείο Καμπής): Η Τουρκία οργάνωσε και κατηύθυνε δεκάδες χιλιάδες μεταναστών στα ελληνικά σύνορα στον Εβρο, επιχειρώντας να διασπάσει την ελληνική άμυνα και να εξαναγκάσει την ΕΕ σε πολιτικές υποχωρήσεις. Ηταν η πρώτη φορά που η Ευρώπη συνειδητοποίησε τη μετατροπή των ανθρώπων σε υβριδικό όπλο. Τότε ήταν που η ελληνική κυβέρνηση έδωσε με επιτυχία τις πρώτες σημαντικές εξετάσεις της.
- Λευκορωσία & Ανατολική Ευρώπη (2021-2024): Το καθεστώς Λουκασένκο, με την πλήρη κάλυψη και καθοδήγηση της Μόσχας, μετέφερε αεροπορικώς χιλιάδες μετανάστες από τη Μέση Ανατολή και τους οδήγησε διά της βίας στα σύνορα της Πολωνίας, της Λιθουανίας και της Λετονίας. Η επιχείρηση αυτή εντάχθηκε στο ευρύτερο πλαίσιο αποσταθεροποίησης της Ανατολικής Πτέρυγας του ΝΑΤΟ και της ΕΕ εν όψει του πολέμου στην Ουκρανία.
- Νότια Μεσόγειος & Λιβύη (2025-2026): Η εργαλειοποίηση συνεχίστηκε με κατευθυνόμενες ροές προς την Κρήτη και τη Γαύδο από την Ανατολική Λιβύη, καθώς και με τις συνεχείς πιέσεις στην Κεντρική Μεσόγειο.
Η ελληνική παρέμβαση
Με άρθρο-παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο «Politico» και τις εξειδικευμένες παρεμβάσεις του υπουργού Μετανάστευσης Θάνου Πλεύρη η Ελλάδα ηγείται στη διαμόρφωση της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής. Η ελληνική κυβέρνηση προτείνει τη θεσμοθέτηση ενός Ειδικού Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Εκτάκτου Ανάγκης για την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Τα βασικά χαρακτηριστικά της ελληνικής πρότασης περιλαμβάνουν κυρίως: δικαίωμα προσωρινής αναστολής ασύλου, ανάκληση δικαιώματος παραμονής & ταχείες επιστροφές, δημιουργία εκτός ΕΕ «Κόμβων Επιστροφής» (Return Hubs), αυστηροποίηση φύλαξης και ενίσχυση της Frontex.
