Η ΕΕ εντείνει την πίεση στη Ρωσία με νέες κυρώσεις, ενώ από τη Λευκωσία στέλνει σαφές μήνυμα προς την Τουρκία για την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για πρώτη φορά μετά από μήνες έντονων γεωπολιτικών εξελίξεων, η Ανατολική Μεσόγειος βρέθηκε στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών αμυντικών σχεδιασμών, με τη Λευκωσία να φιλοξενεί την άτυπη σύνοδο των υπουργών Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια συγκυρία αυξημένων προκλήσεων για την περιφερειακή και ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η συνέχιση της στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας, οι απειλές στη Μέση Ανατολή, η προστασία των κρίσιμων θαλάσσιων οδών και η αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών κυριάρχησαν στις συζητήσεις, ενώ ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στις εξελίξεις που αφορούν την Τουρκία και τον στρατηγικό ρόλο της Κύπρου. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι Βρυξέλλες επιχειρούν να διαμορφώσουν μια πιο συνεκτική πολιτική ασφάλειας, στέλνοντας πολλαπλά μηνύματα προς τη Μόσχα αλλά και προς όσους αμφισβητούν τη σταθερότητα και τα κυριαρχικά δικαιώματα κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σαφές μήνυμα ότι η ευρωπαϊκή άμυνα περνά πλέον από την Ανατολική Μεσόγειο έστειλε η άτυπη συνάντηση των υπουργών Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν η συνέχιση της στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία, η ενίσχυση της πίεσης προς τη Ρωσία, η θαλάσσια ασφάλεια, οι απειλές στη Μέση Ανατολή και η ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να αποκτήσει μεγαλύτερη ικανότητα αντίδρασης σε κρίσεις. Σύμφωνα με το ProtoThema.gr, η συζήτηση έγινε μάλιστα σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συγκυρία, μετά τις τουρκικές παρενοχλήσεις αεροσκαφών που μετέφεραν στην Κύπρο υπουργούς Άμυνας κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Κύπρος συνδέει Ουκρανία και κατοχή
Ο Κύπριος υπουργός Άμυνας Βασίλης Πάλμας τόνισε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει προσηλωμένη στη διαμόρφωση μιας ισχυρής και αξιόπιστης Ευρώπης στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Σύμφωνα με τον ίδιο, κατά τη διάρκεια της συνάντησης επαναβεβαιώθηκε η αλληλεγγύη της κυβέρνησης και του κυπριακού λαού προς την Ουκρανία.
Ο Β. Πάλμας υπογράμμισε ότι η Κύπρος, ως χώρα που ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει θέσει τη στήριξη της Ουκρανίας ως κεντρική προτεραιότητα. Έδωσε μάλιστα ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα στη θέση αυτή, σημειώνοντας ότι η Ουκρανία δεν υπερασπίζεται μόνο την κυριαρχία της, αλλά και την αρχή πως η χρήση βίας δεν μπορεί να οδηγεί σε αλλαγή συνόρων.
Η αναφορά του είχε σαφή κυπριακή διάσταση. Η Κυπριακή Δημοκρατία, ως κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εξακολουθεί να έχει κατεχόμενο έδαφος από τον τουρκικό στρατό, επιχειρεί να υπενθυμίσει στους εταίρους της ότι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η τουρκική εισβολή στην Κύπρο ανήκουν στην ίδια κατηγορία παραβίασης του διεθνούς δικαίου.
Πίεση στη Μόσχα
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, Κάγια Κάλας, ήταν ιδιαίτερα αιχμηρή έναντι της Ρωσίας. Όπως είπε, ο χρόνος δεν λειτουργεί πλέον υπέρ της Μόσχας στο πεδίο της μάχης, ενώ ο Βλαντίμιρ Πούτιν «χάνει χρήματα, άνδρες και δυναμική».
Η Κ. Κάλας συνέδεσε τη ρωσική κλιμάκωση κατά αμάχων στην Ουκρανία με την ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να αυξήσει την πίεση προς το Κρεμλίνο. Ανέφερε ότι οι δυτικές κυρώσεις έχουν ήδη κοστίσει στη Ρωσία περίπου €1,5 τρισ. και γνωστοποίησε πως, ενόψει του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της επόμενης εβδομάδας, έχουν προταθεί περισσότερες από 80 νέες καταχωρίσεις σε βάρος προσώπων και οντοτήτων που συνδέονται με το ρωσικό στρατιωτικό και βιομηχανικό σύμπλεγμα, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προπαγάνδα.
Στο τραπέζι τέθηκε και το μέλλον του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ειρήνης, μέσω του οποίου χρηματοδοτείται μέρος της στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία. Η Κάγια Κάλας ανέφερε ότι η άρση του ουγγρικού βέτο ανοίγει τον δρόμο για αξιοποίηση €6,6 δισ, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αποζημίωση κρατών μελών που έχουν ήδη παραδώσει οπλισμό στην Ουκρανία, για νέες κοινές προμήθειες και για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής αποστολής στήριξης προς το Κίεβο.
Drones, αεράμυνα και νέα μορφή πολέμου
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην αμυντική βιομηχανική συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ουκρανία. Η αεράμυνα και η αντιμετώπιση των drones αναδείχθηκαν ως άμεσες προτεραιότητες, με την Κ. Κάλας να σημειώνει ότι η Ευρώπη έχει πολλά να διδαχθεί από την ουκρανική εμπειρία.
Σύμφωνα με την ίδια, η ουκρανική πλευρά παρουσίασε στους υπουργούς στοιχεία για ποσοστό αναχαίτισης drones που φτάνει το 97%. Η αναφορά αυτή αξιοποιήθηκε για να υπογραμμιστεί η ανάγκη επιτάχυνσης των ευρωπαϊκών σχεδιασμών για ένα αποτελεσματικό σύστημα άμυνας έναντι μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ιδιαίτερα μετά τις πρόσφατες απειλές στην Ανατολική Ευρώπη.
Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στην Ουκρανία. Οι υπουργοί εξέτασαν την ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας, την αμυντική ετοιμότητα της Ένωσης και τη συμβολή της σε ένα ισχυρότερο ευρωπαϊκό σκέλος του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου, δηλαδή του ΝΑΤΟ.
Όχι σε παράλληλο ευρωπαϊκό στρατό
Η Κάγια Κάλας εμφανίστηκε επιφυλακτική απέναντι στην ιδέα δημιουργίας μόνιμου ευρωπαϊκού στρατού. Όπως είπε, η άμυνα παραμένει εθνική αρμοδιότητα και τα κράτη μέλη διαθέτουν ήδη στρατούς. Η δημιουργία ενός παράλληλου στρατού, σύμφωνα με την ίδια, θα μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση αντί να λύσει προβλήματα.
Αντίθετα, έδωσε έμφαση στη συνεργασία των κρατών μελών, στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ, καθώς και στην καλύτερη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών μηχανισμών αντιμετώπισης κρίσεων και υβριδικών επιθέσεων. Αναφέρθηκε επίσης στο άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο προβλέπει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, διευκρινίζοντας όμως ότι δεν είναι ισοδύναμο με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Η θάλασσα ως νέο μέτωπο
Μεγάλο μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στη θαλάσσια ασφάλεια. Οι υπουργοί εξέτασαν τις απειλές στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ, την κατάσταση στην Ερυθρά Θάλασσα και τη δράση του ρωσικού «σκιώδους στόλου».
Η Κάγια Κάλας ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει για πρώτη φορά το νέο καθεστώς κυρώσεων για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, με στόχο ιρανικά πρόσωπα και οντότητες που εμπλέκονται στη διακοπή της διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ. Παράλληλα, υπογράμμισε τον ρόλο της ευρωπαϊκής επιχείρησης «ΑΣΠΙΔΕΣ» στην προστασία της ναυτιλίας στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και της επιχείρησης «ΕΙΡΗΝΗ», η οποία έχει πλέον ενισχυμένους κανόνες εμπλοκής για ελέγχους σε πλοία που συνδέονται με τον ρωσικό σκιώδη στόλο.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ζήτημα δεν είναι μόνο η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, αλλά και η αποκοπή εσόδων που επιτρέπουν στη Ρωσία να χρηματοδοτεί τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η τουρκική σκιά πάνω από τη σύνοδο
Η άτυπη σύνοδος στη Λευκωσία πραγματοποιήθηκε και υπό τη σκιά των τουρκικών παρενοχλήσεων σε αεροσκάφη που μετέφεραν υπουργούς Άμυνας της Ελλάδας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας στην Κύπρο. Η Λευκωσία επιβεβαίωσε ότι τα αεροσκάφη δέχθηκαν παρεμβολές από το παράνομο αεροδρόμιο της Τύμπου, ενώ στην περίπτωση του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια αναφέρθηκε και παρουσία τουρκικών μαχητικών στην περιοχή.
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε τις ενέργειες αυτές απαράδεκτες, σημειώνοντας ότι όταν τέτοιες παρενοχλήσεις στρέφονται εναντίον υπουργών κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταδεικνύουν αναθεωρητική προσέγγιση.
Το περιστατικό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνέπεσε με μια σύνοδο για την ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, αλλά και με τη συζήτηση για τον ρόλο της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο. Για τη Λευκωσία, η τουρκική συμπεριφορά λειτουργεί ως πρακτική υπενθύμιση προς τους εταίρους ότι η ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν τελειώνει στα ανατολικά σύνορα της Πολωνίας ή της Βαλτικής. Περνά και από την Κύπρο, την Ανατολική Μεσόγειο και τις θαλάσσιες οδούς που συνδέουν Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Ασία.
Η Κύπρος σε αναβαθμισμένο ρόλο
Η σύνοδος της Λευκωσίας ήρθε λίγες ημέρες μετά την ένταξη της Κύπρου στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, το χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την προσπάθεια της Κυπριακής Δημοκρατίας να εμφανιστεί όχι ως περιφερειακός παρατηρητής, αλλά ως κράτος μέλος που έχει άμεση εμπλοκή στα ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η Λευκωσία επιδιώκει να αξιοποιήσει την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να συνδέσει τρεις άξονες. Τη στήριξη της Ουκρανίας, την ανάσχεση της ρωσικής επιθετικότητας και την ανάδειξη των απειλών που προκύπτουν από την τουρκική αναθεωρητική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το μήνυμα που στέλνει είναι πως η ευρωπαϊκή άμυνα δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Δεν γίνεται η Ένωση να ζητά αυστηρότητα απέναντι στη Ρωσία και ταυτόχρονα να προσφέρει ειδικές διευκολύνσεις ή προνόμια σε μια Τουρκία που κατέχει ευρωπαϊκό έδαφος και παρενοχλεί υπουργούς κρατών μελών καθ’ οδόν προς ευρωπαϊκή σύνοδο.
