Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, η ασφαλής πρόσβασή τους στα social media και η θέσπιση ενιαίων ηλικιακών ορίων βρέθηκαν στο επίκεντρο της φετινής ομιλίας της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την Κατάσταση της Ένωσης.
Η επικεφαλής της Κομισιόν προανήγγειλε το EU KIDS Act, ανοίγοντας τον δρόμο για μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική προστασίας των ανηλίκων στον ψηφιακό κόσμο.
Η νομοθετική πρόταση παρουσιάστηκε επισήμως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 17 Σεπτεμβρίου και προβλέπει ένα ενιαίο πλαίσιο κανόνων για όλα τα κράτη-μέλη. Στόχος είναι να περιοριστούν οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στις ψηφιακές πλατφόρμες, χωρίς οι σχετικές αποφάσεις να παραμένουν αποκλειστικά στην ευχέρεια των τεχνολογικών εταιρειών.
Η πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα θα διαμορφώνεται ανάλογα με την ηλικία. Τα παιδιά κάτω των 13 ετών δεν θα μπορούν να δημιουργούν λογαριασμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θα έχουν, ωστόσο, τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο κατάλληλες για ανηλίκους, μέσω λογαριασμού που θα διαχειρίζεται ο γονέας ή ο κηδεμόνας τους.
Για τις ηλικίες από 13 έως 15 ετών προβλέπονται ειδικοί, περιορισμένης λειτουργίας λογαριασμοί, τα λεγόμενα «mini accounts». Η δημιουργία και η διαχείρισή τους θα γίνεται από γονέα ή κηδεμόνα, ενώ θα περιλαμβάνουν υποχρεωτικά εργαλεία γονικού ελέγχου και ημερήσιο όριο χρήσης έως μία ώρα.
Από την ηλικία των 15 ετών θα επιτρέπεται η δημιουργία και η αυτόνομη διαχείριση λογαριασμού. Για όλους τους ανηλίκους έως τα 18 έτη θα ισχύουν κανόνες ασφαλούς σχεδιασμού – safety by design, ώστε οι υπηρεσίες και οι εφαρμογές να παρέχουν αυξημένη προστασία ήδη από το στάδιο της ανάπτυξής τους.
Μεταξύ άλλων, η πρόταση προβλέπει περιορισμούς σε εθιστικές λειτουργίες, όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα, στις εξατομικευμένες διαφημίσεις και στις ανεπιθύμητες επικοινωνίες από αγνώστους. Περιλαμβάνει επίσης ασφαλέστερες προεπιλεγμένες ρυθμίσεις και περιορισμό των ειδοποιήσεων κατά τις ώρες ύπνου των ανηλίκων.
EU KIDS Act – Η σύγκλιση με την ελληνική πρόταση
Για την Ελλάδα, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία εμφανίζει σαφείς ομοιότητες με τις ρυθμίσεις που είχαν ήδη προωθήσει η κυβέρνηση και ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Η χώρα έθεσε από νωρίς στην ευρωπαϊκή και τη διεθνή ατζέντα την ανάγκη ουσιαστικότερης προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο, προτείνοντας κοινό όριο «ψηφιακής ενηλικίωσης» στα 15 έτη.
Ο πρωθυπουργός είχε αναδείξει το ζήτημα από τον Σεπτέμβριο του 2024. Στη συνέχεια, η Ελλάδα συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωση ευρωπαϊκής συμμαχίας κρατών που επιδίωκαν την ενίσχυση της ασφάλειας των παιδιών στο διαδίκτυο.
Παράλληλα, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανέπτυξε το Kids Wallet και επεξεργάστηκε συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία για την πρόσβαση των ανηλίκων στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Η ελληνική πρόταση για το όριο των 15 ετών καταγράφηκε επίσημα στο σχέδιο εθνικών διατάξεων που κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 8 Μαΐου 2026. Στο ίδιο κείμενο περιλαμβανόταν η απαίτηση για αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας.
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, επισήμανε ότι η πρόταση της Κομισιόν κινείται στην ίδια κατεύθυνση με την ελληνική πολιτική ως προς το ηλικιακό όριο, τον έλεγχο της ηλικίας και την ευθύνη των τεχνολογικών εταιρειών.
«Στο όριο των 15 ετών, στην αξιόπιστη επαλήθευση της ηλικίας και στην ευθύνη των πλατφορμών καταγράφεται απόλυτη σύγκλιση με την πολιτική κατεύθυνση που είχε ήδη χαράξει η χώρα μας», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο υπουργός.
Η Ανάλυση Επιπτώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνει ρητή αναφορά στην ελληνική νομοθετική πρωτοβουλία, μεταξύ των εθνικών προτάσεων που προηγήθηκαν της ευρωπαϊκής ρύθμισης. Αναγνωρίζει, επίσης, ότι η χώρα είχε ήδη εισηγηθεί τόσο το όριο των 15 ετών όσο και τη χρήση αξιόπιστων μεθόδων για την επιβεβαίωση της ηλικίας των χρηστών.
Η Κομισιόν συνδέει την εμφάνιση διαφορετικών εθνικών ρυθμίσεων με τον κίνδυνο δημιουργίας ενός κατακερματισμένου ψηφιακού περιβάλλοντος. Για τον λόγο αυτό προκρίνει μια εναρμονισμένη ευρωπαϊκή λύση, με κοινούς κανόνες και αντίστοιχο επίπεδο προστασίας σε ολόκληρη την Ε.Ε..
Οι νέοι κανόνες και το βάρος στις πλατφόρμες
Καθοριστικό ζήτημα αποτελεί πλέον η εφαρμογή του EU KIDS Act στην πράξη. Η ελληνική πλευρά δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα σε συστήματα επαλήθευσης ηλικίας που θα σέβονται την ιδιωτικότητα. Η επιβεβαίωση της ηλικιακής προϋπόθεσης θα πρέπει να γίνεται χωρίς να προκαλεί περιττή συλλογή ή αποθήκευση προσωπικών δεδομένων.
Την ίδια στιγμή, απαιτείται γρήγορη και αυστηρή επιβολή των κανόνων. Οι ψηφιακές πλατφόρμες καλούνται να συμβάλουν ενεργά στην προστασία των ανηλίκων, τηρώντας τις υποχρεώσεις που θα καθορίσει το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Η πρόταση μεταφέρει σημαντικό μέρος της ευθύνης στις πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες, τις γνωστές ως VLOPs, οι οποίες διαθέτουν περισσότερους από 45 εκατομμύρια χρήστες τον μήνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι εταιρείες θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι συμμορφώνονται, καταθέτοντας σχέδιο συμμόρφωσης και υποβαλλόμενες σε ανεξάρτητο έλεγχο με δική τους δαπάνη.
Για σοβαρές παραβιάσεις προβλέπονται κυρώσεις που μπορούν να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας επιχείρησης. Η νομοθετική πρόταση θα πρέπει, πάντως, να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη στο Συμβούλιο της ΕΕ, ενώ ενδέχεται να υπάρξουν αλλαγές κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Προστασία των παιδιών και από τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η συζήτηση για την ασφάλεια των ανηλίκων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η ταχεία εξάπλωση των συνομιλιακών συστημάτων και των ψηφιακών συντρόφων ΤΝ, γνωστών ως AI companions, δημιουργεί κινδύνους που ξεπερνούν το παραδοσιακό πεδίο των κοινωνικών δικτύων.
Τα βασικά ερωτήματα αφορούν την πρόσβαση ανάλογα με την ηλικία, τον ασφαλή σχεδιασμό των εφαρμογών, την αποτροπή της χειραγώγησης ή της συναισθηματικής εξάρτησης και την προστασία των προσωπικών δεδομένων των παιδιών. Το KIDS Act αναγνωρίζει αυτή τη νέα πραγματικότητα και προβλέπει ειδικές υποχρεώσεις για τα συστήματα ΤΝ στα οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση ανήλικοι. Μεταξύ άλλων, τα εργαλεία συνομιλίας και οι ψηφιακοί σύντροφοι ΤΝ θα πρέπει να είναι απενεργοποιημένοι ως προεπιλογή στους παιδικούς λογαριασμούς.
Η συμβολή της Ειδικής Γραμματείας Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης επικεντρώνεται στη σύνδεση της τεχνολογικής προόδου με ένα κατάλληλο θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η σχέση του KIDS Act με τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη – AI Act, τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες – DSA, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και τα δικαιώματα του παιδιού. Παράλληλος στόχος είναι η ενίσχυση της ενημέρωσης και της υπεύθυνης χρήσης της ΤΝ από τους νέους, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς.
Η ευρωπαϊκή πρόταση επεκτείνει έτσι το πεδίο προστασίας πέρα από τα social media. Καλύπτει υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο, εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης και άλλες ψηφιακές υπηρεσίες που απευθύνονται ή είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους. Το επόμενο βήμα είναι η διαμόρφωση εφαρμόσιμων κοινών κανόνων για την ηλικιακή πρόσβαση, την επαλήθευση ηλικίας, τον ασφαλή σχεδιασμό και την προστασία των δεδομένων των παιδιών.
