Η νέα μελέτη ΟΟΣΑ και ΕΚΤ καταγράφει αύξηση επαναπατρισμού, θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο και προτάσεις πολιτικής για αξιοποίηση της διασποράς.
Η μελέτη OECD Diaspora Review Greece, που εκπονήθηκε από τον ΟΟΣΑ σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ), παρουσιάστηκε σε ειδική εκδήλωση της Γενικής Γραμματείας Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του ΕΚΤ, αποτυπώνοντας τη νέα δυναμική που αναπτύσσεται στη σχέση της Ελλάδας με τους Έλληνες του εξωτερικού. Η έρευνα καταγράφει τη σταδιακή μεταστροφή των μεταναστευτικών ροών, αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά της ελληνικής διασποράς και προτείνει πολιτικές για την ενίσχυση του επαναπατρισμού και της αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού.
Τι καταγράφει η έρευνα του ΟΟΣΑ για τη διασπορά
Η μελέτη προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα της ελληνικής διασποράς στις χώρες του ΟΟΣΑ, χαρτογραφώντας τις μεταναστευτικές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών, καθώς και τα δημογραφικά, εκπαιδευτικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.
Παράλληλα, εξετάζει το μέγεθος και τη γεωγραφική κατανομή της ελληνικής παρουσίας στις χώρες του ΟΟΣΑ, τις πρόσφατες τάσεις μετανάστευσης και τις προθέσεις αποδημίας, ενώ αναλύει στοιχεία όπως το φύλο, η ηλικία και το επίπεδο εκπαίδευσης των Ελλήνων μεταναστών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ένταξη των Ελλήνων στην αγορά εργασίας, με στοιχεία για την απασχόληση, την ανεργία, τους επαγγελματικούς κλάδους δραστηριοποίησης, τις δεξιότητες, το φαινόμενο της υπερεκπαίδευσης και την επιχειρηματική δραστηριότητα.
Η μελέτη εξετάζει ακόμη τις τάσεις επιστροφής στην Ελλάδα, τους παράγοντες που επηρεάζουν τον επαναπατρισμό, καθώς και πολιτικές και καλές πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν την προσέλκυση και επανένταξη των Ελλήνων της διασποράς.
Ξεχωριστό κεφάλαιο αφορά τη διεθνή κινητικότητα φοιτητών και ερευνητών, αναλύοντας το εκπαιδευτικό επίπεδο, τη διάρκεια παραμονής τους στο εξωτερικό και τις προοπτικές επιστροφής τους, ενώ καταγράφονται και οι υφιστάμενες αλλά και προτεινόμενες στρατηγικές για την καλύτερη αξιοποίηση του ελληνικού ανθρώπινου δυναμικού.
Τα στοιχεία που επικαλούνται στην κυβέρνηση Σκέρτσος, Κεραμέως και Λοβέρδος
Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος υποστήριξε ότι οι επιστροφές Ελλήνων συνδέονται με τη συνολική βελτίωση της χώρας από το 2019 και μετά, επικαλούμενος πρόοδο στην οικονομία, την άμυνα, την ενέργεια, την ψηφιοποίηση του κράτους, την υγεία, την παιδεία, την πολιτική προστασία και τη στήριξη των ευάλωτων πολιτών.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις κυβερνητικές παρεμβάσεις, όπως η φορολογική μεταρρύθμιση για τους νέους, η δημοσιονομική σταθερότητα, η μείωση του δημόσιου χρέους και της φοροδιαφυγής, καθώς και μεταρρυθμίσεις στα μη κρατικά πανεπιστήμια, την ψηφιοποίηση του Δημοσίου, την ενεργειακή μετάβαση, τη Δικαιοσύνη και το Κτηματολόγιο. Πρόσθεσε ακόμη ότι η διευκόλυνση της ψήφου των Ελλήνων του εξωτερικού, τα φορολογικά κίνητρα επαναπατρισμού, τα προγράμματα ReBrain Greece και Elevate Greece, το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό και οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη συμβάλλουν στη θετική πορεία. Όπως σημείωσε, από το 2023 καταγράφεται θετικό ισοζύγιο επιστροφών έναντι αναχωρήσεων.
Από την πλευρά της, η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως χαρακτήρισε τον επαναπατρισμό του ελληνικού ανθρώπινου δυναμικού στρατηγική προτεραιότητα, επισημαίνοντας ότι μεταξύ 2019 και 2025 δημιουργήθηκαν περισσότερες από 563.000 νέες θέσεις εργασίας, η ανεργία μειώθηκε από 17,8% στο 8,1% και ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης ξεπέρασε τα 1.500 ευρώ τον Απρίλιο του 2026.
Όπως ανέφερε, η κυβέρνηση προσφέρει φορολογικά κίνητρα σε όσους επιστρέφουν για εργασία ή επιχειρηματική δραστηριότητα, ενώ μέσω των εκδηλώσεων ReBrain Greece σε πόλεις του εξωτερικού φέρνει σε επαφή Έλληνες της διασποράς με επιχειρήσεις που αναζητούν εξειδικευμένο προσωπικό. Σύμφωνα με την ίδια, την τελευταία 15ετία έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα 473.000 πολίτες.
Ο υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Λοβέρδος σημείωσε ότι η τάση επιστροφής αποκτά πλέον σταθερά και μετρήσιμα χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι οι Έλληνες επιστρέφουν όταν διαπιστώνουν πως η χώρα προσφέρει προοπτικές, σταθερότητα και δυνατότητες εξέλιξης. Όπως είπε, το Υπουργείο Εξωτερικών, μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου για τον Απόδημο Ελληνισμό και των προγραμμάτων φιλοξενίας νέων αποδήμων, επιδιώκει τη διατήρηση ισχυρών δεσμών με τους Έλληνες του εξωτερικού και τη δημιουργία προϋποθέσεων για την αξιοποίηση της διεθνούς εμπειρίας τους στην Ελλάδα.
Τα επόμενα βήματα και οι προτάσεις της μελέτης
Στη συζήτηση που ακολούθησε συμμετείχαν ο πρέσβης και μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ Γιώργος Παγουλάτος, η γενική γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας Μάιρα Μυρογιάννη, η γενική γραμματέας της Προεδρίας της Κυβέρνησης Εύη Δραμαλιώτη, ο γενικός γραμματέας Εργασιακών Σχέσεων Νίκος Μηλαπίδης, ενώ τη συζήτηση συντόνισε ο διευθυντής του ΕΚΤ Κυριάκος Τολιάς.
Μεταξύ των βασικών συμπερασμάτων επισημάνθηκε ότι το θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο συνοδεύεται πλέον από την επιστροφή επαγγελματιών υψηλής εξειδίκευσης, ενώ η εξωστρέφεια και η διεθνοποίηση των ελληνικών πανεπιστημίων ενισχύουν τη σύνδεση με το επιστημονικό δυναμικό της διασποράς. Ως βασικές προκλήσεις αναδείχθηκαν η περαιτέρω ψηφιοποίηση και απλούστευση των διαδικασιών επαναπατρισμού, καθώς και η ενίσχυση της δικτύωσης με τους Έλληνες του εξωτερικού για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας.
Η μελέτη χαρακτηρίζεται σημαντικό εργαλείο για τη χάραξη δημόσιων πολιτικών, καθώς καλύπτει ένα διαχρονικό κενό στην καταγραφή των στοιχείων για την ελληνική μετανάστευση. Για την εκπόνησή της αξιοποιήθηκαν δεδομένα του ΟΟΣΑ, του ΟΗΕ, της Eurostat, της ΕΛΣΤΑΤ και του ΕΚΤ, διαμορφώνοντας ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο ανάλυσης για τη διασπορά και τις προοπτικές αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας. Αντίστοιχες μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί και για τη Γερμανία, τη Ρουμανία και τη Γεωργία.
