Η ανακοίνωση μιας δεκαπενθήμερης κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δημιουργεί την εντύπωση μιας προσωρινής αποκλιμάκωσης σε μία από τις πλέον εύφλεκτες περιοχές του πλανήτη.
Σε πρώτο επίπεδο, η εκεχειρία περιορίζει τον άμεσο κίνδυνο μιας γενικευμένης σύγκρουσης και προσφέρει μια ανάσα στις διεθνείς αγορές, ιδίως στον κρίσιμο τομέα της ενέργειας. Η προοπτική διατήρησης ανοικτών των Στενών του Ορμούζ λειτουργεί καθησυχαστικά, έστω και προσωρινά, περιορίζοντας τις πιέσεις στις τιμές και ενισχύοντας μια εύθραυστη αίσθηση σταθερότητας στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα.
Ταυτόχρονα, δημιουργείται ένα πολύτιμο αλλά εξαιρετικά περιορισμένο παράθυρο διπλωματίας. Οι δεκατέσσερις ημέρες μπορούν να λειτουργήσουν ως χρόνος για διαπραγματεύσεις, διεθνείς παρεμβάσεις και αναζήτηση μιας ευρύτερης συμφωνίας που θα μπορούσε να αποτρέψει την περαιτέρω κλιμάκωση. Η εμπλοκή πολλαπλών δρώντων υπογραμμίζει ότι η κρίση έχει υπερβεί τα όρια μιας διμερούς αντιπαράθεσης και έχει αποκτήσει σαφή διεθνή διάσταση, η οποία απαιτεί συντονισμένες πρωτοβουλίες και ψύχραιμη στρατηγική διαχείριση.
Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα συγκρατημένης αισιοδοξίας, κρύβονται σοβαροί κίνδυνοι. Πρώτον, η εκεχειρία μπορεί να δημιουργήσει μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση σταθερότητας, ενώ τα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης παραμένουν άλυτα. Δεν υπάρχει ακόμη ουσιαστική πολιτική συμφωνία που να αντιμετωπίζει τις ρίζες της κρίσης, αλλά μια προσωρινή αποσυμπίεση που αναστέλλει, χωρίς να επιλύει, την αντιπαράθεση. Δεύτερον, το διάστημα αυτό ενδέχεται να αξιοποιηθεί από τις εμπλεκόμενες πλευρές για ανασύνταξη, ανεφοδιασμό και προετοιμασία για μια επόμενη φάση σύγκρουσης.
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από τα ενεργά περιφερειακά μέτωπα και ιδίως από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τους βομβαρδισμούς στον Λίβανο, που προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας στην ήδη εύθραυστη εξίσωση. Όσο τα παράπλευρα μέτωπα παραμένουν ενεργά, η εκεχειρία δεν μπορεί να θεωρηθεί σταθερό θεμέλιο ειρήνης, αλλά περισσότερο ένα εύθραυστο διάλειμμα σε μια εξελισσόμενη κρίση.
Επιπλέον, οι αντικρουόμενες εκδοχές για τους όρους της συμφωνίας αυξάνουν τον κίνδυνο παρερμηνειών ή ακόμη και σκόπιμων παραβιάσεων. Σε ένα περιβάλλον έντονης καχυποψίας, ακόμη και ένα μεμονωμένο περιστατικό μπορεί να οδηγήσει σε αιφνίδια και ανεξέλεγκτη επανέναρξη των εχθροπραξιών. Οι αγορές, παρά την πρόσκαιρη ανακούφιση, παραμένουν εξαιρετικά ευάλωτες, ενώ μια αποτυχία της εκεχειρίας θα μπορούσε να προκαλέσει νέα περίοδο έντονης αστάθειας.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, η εκτίμηση είναι σαφής. Ο πόλεμος είναι το πιθανότερο να συνεχιστεί, είτε άμεσα είτε σε επόμενη φάση. Όχι απαραίτητα με την ίδια ένταση ή μορφή, αλλά ως μια παρατεταμένη σύγκρουση χαμηλής ή μεταβαλλόμενης έντασης, με ενδιάμεσες «ανάσες» όπως η παρούσα. Τα αίτια της σύγκρουσης παραμένουν άλυτα και δεν έχει υπάρξει πολιτική συμφωνία που να δίνει προοπτική οριστικής επίλυσης.
Η ίδια η κατάπαυση εξυπηρετεί τακτικά και τις δύο πλευρές, προσφέροντας χρόνο για ανασύνταξη, επαναξιολόγηση και προετοιμασία. Η ασάφεια των όρων λειτουργεί ως δομικός κίνδυνος, αυξάνοντας την πιθανότητα κατάρρευσης από παρερμηνεία ή πρόκληση. Παράλληλα, η διεθνοποίηση της κρίσης, με την εμπλοκή πολλών δρώντων και αντικρουόμενων συμφερόντων, καθιστά την αποκλιμάκωση ακόμη πιο δύσκολη. Τέλος, η γεωοικονομική διάσταση της σύγκρουσης, με επίκεντρο την ενέργεια και τη ναυσιπλοΐα, διατηρεί το διακύβευμα υψηλό και διαρκές.
Για την Ευρώπη και ιδιαίτερα για την Ελλάδα, η κατάσταση αυτή μεταφράζεται σε παρατεταμένη αβεβαιότητα. Η ενεργειακή ασφάλεια, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και οι μεταναστευτικές ροές παραμένουν εκτεθειμένες σε κάθε αιφνίδια μεταβολή του γεωπολιτικού περιβάλλοντος, ενώ ο προσωρινός χαρακτήρας της συμφωνίας δυσχεραίνει τον στρατηγικό σχεδιασμό και επιβάλλει συνεχή εγρήγορση.
Συνολικά, η εκεχειρία δεν αποτελεί λύση αλλά ένα κρίσιμο διάλειμμα. Αν αξιοποιηθεί διπλωματικά μπορεί να δημιουργήσει προϋποθέσεις σταθεροποίησης. Αν όμως παραμείνει μια τακτική παρένθεση, κινδυνεύει να αποδειχθεί απλώς το προοίμιο μιας νέας, πιο επικίνδυνης και λιγότερο ελέγξιμης φάσης της σύγκρουσης. Τελικά, η κατάπαυση του πυρός δεν σηματοδοτεί το τέλος της σύγκρουσης, αλλά την αρχή της επόμενης φάσης της.
*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην «Καθημερινή».
