Ο Αντόνιο Γκουτέρες, έκρουσε τον «κώδωνα του κινδύνου», προειδοποιώντας τα κράτη μέλη ότι ο διεθνής οργανισμός απειλείται με «άμεση οικονομική κατάρρευση», εφόσον συνεχιστεί η μη καταβολή των συνεισφορών τους.
Σε επιστολή του προς τις κυβερνήσεις, υπογράμμισε ότι ο ΟΗΕ έχει στο παρελθόν αντιμετωπίσει δυσκολίες χρηματοδότησης, ωστόσο η τρέχουσα συγκυρία διαφέρει ριζικά και είναι σαφώς πιο επικίνδυνη.
Όπως εξήγησε, βασική αιτία της κρίσης αποτελούν αποφάσεις χωρών (χωρίς να τις κατονομάσει) να μην τηρούν τις υποχρεωτικές οικονομικές δεσμεύσεις τους, οι οποίες καλύπτουν μεγάλο μέρος του εγκεκριμένου τακτικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις ΗΠΑ, οι οποίες τους τελευταίους μήνες είτε καθυστερούν πληρωμές, είτε αρνούνται να εξοφλήσουν δεσμεύσεις τους, είτε περιορίζουν τη χρηματοδότηση σε επιμέρους υπηρεσίες του Οργανισμού.
Στις αρχές Ιανουαρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ, διέταξε την αποχώρηση της χώρας του από 66 διεθνείς οργανισμούς που κατά τον ίδιο «δεν εξυπηρετούν τα αμερικανικά συμφέροντα», ανάμεσά τους και 31 φορείς που εντάσσονται στο σύστημα του ΟΗΕ.
Παράλληλα, ο Τραμπ προχώρησε στη δημιουργία ενός λεγόμενου «Συμβουλίου Ειρήνης», το οποίο επισήμως στοχεύει στην εφαρμογή του σχεδίου του για τη Λωρίδα της Γάζας. Ωστόσο, επικριτές της πρωτοβουλίας εκτιμούν ότι φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε εναλλακτικό διεθνή οργανισμό, υποκαθιστώντας τον ΟΗΕ.
Παρότι πάνω από 150 από τα 193 κράτη μέλη κατέβαλαν κανονικά τις οφειλές τους, τα Ηνωμένα Έθνη έκλεισαν το 2025 με ανεξόφλητο ποσό 1,6 δισ. δολαρίων, υπερδιπλάσιο σε σύγκριση με το 2024.
Ο εν λόγω Οργανισμός αντιμετωπίζει ταυτόχρονα ένα ακόμη συνδεδεμένο πρόβλημα, που επιβαρύνει περαιτέρω τη δημοσιονομική του εικόνα καθώς έχει την υποχρέωση να επιστρέφει στα κράτη μέλη αδιάθετα κονδύλια, όπως εξήγησε ο αναπληρωτής εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα.
«Βρισκόμαστε παγιδευμένοι σε έναν καφκικό κύκλο που μας ζητείται να επιστρέφουμε χρήματα που δεν υπάρχουν», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Γκουτέρες στην επιστολή του.
Τα χρηματοδοτικά κενά οδηγούν συχνά τον ΟΗΕ σε πάγωμα προσλήψεων, καθυστερήσεις πληρωμών και περικοπές σε κρίσιμες υπηρεσίες και αποστολές. Σύμφωνα με τον επικεφαλής του Οργανισμού, η κατάσταση δεν είναι πλέον βιώσιμη και τα μέτρα έκτακτης ανάγκης δεν επαρκούν.
Ο Γκουτέρες εκφράζει τον φόβο ότι δεν θα καταστεί δυνατή η πλήρης εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2026, ο οποίος εγκρίθηκε μόλις τον Δεκέμβριο, ενώ προειδοποιεί ότι η ρευστότητα του τακτικού προϋπολογισμού ενδέχεται να εξαντληθεί έως τον Ιούλιο.
Καθώς η θητεία του ολοκληρώνεται στο τέλος του έτους, καλεί τα κράτη μέλη να τηρήσουν πλήρως και χωρίς καθυστερήσεις τις οικονομικές τους υποχρεώσεις, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά θα απαιτηθεί ριζική αναθεώρηση των οικονομικών κανόνων του ΟΗΕ.
Ο προϋπολογισμός του 2026 ανέρχεται σε 3,4 δισ. δολάρια, μειωμένος κατά 7% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ενώ έχει εγκριθεί και η κατάργηση περίπου 2.400 θέσεων εργασίας, λόγω των αυστηρών δημοσιονομικών συνθηκών.
Σε επίπεδο συνεισφορών, οι ΗΠΑ παραμένουν (στα χαρτιά) ο μεγαλύτερος χρηματοδότης, καλύπτοντας το 22% της περιόδου 2025-2027, με βάση τις οικονομικές δυνατότητες κάθε χώρας. Στη δεύτερη θέση ακολουθεί η Κίνα, με συνεισφορά που αγγίζει το 20%.
