Η μεγάλη εκλογική επιτυχία της Εναλλακτικής για τη Γερμανία στη Σαξονία-Άνχαλτ επιβεβαιώνει μια τάση που διαμορφώνεται εδώ και χρόνια.
Η γερμανική Ακροδεξιά έχει αποκτήσει κοινωνικό έρεισμα σε ολόκληρη τη χώρα, με μεγαλύτερη ένταση στην ανατολική Γερμανία. Για μέρος των ψηφοφόρων, η αίσθηση απώλειας ελέγχου συνδέεται με τη μετανάστευση και την ασφάλεια, αλλά και με αμφιβολίες για το αν το κράτος μπορεί να διαχειριστεί τις οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις. Η AfD βρίσκει πρόσφορο έδαφος για να παρουσιάζει τα προβλήματα ως ενδείξεις πολιτικής αποτυχίας.
του Χαρίλαου Ράπη
Καθοριστικότερη από την προσωπική οικονομική κατάσταση φαίνεται η απαισιοδοξία για την πορεία της χώρας και ο φόβος μελλοντικής υποβάθμισης. Η πίεση στη βιομηχανία, η αβεβαιότητα για τις καλά αμειβόμενες θέσεις και οι ανησυχίες για την αντοχή του κοινωνικού κράτους ενισχύουν την εντύπωση ότι η Γερμανία χάνει μέρος της παλιάς της σταθερότητας. Η προοπτική μιας τέτοιας υποχώρησης αποκτά μεγαλύτερο εκλογικό βάρος.
Στην ανατολική Γερμανία η ανησυχία έχει ρίζες στα χρόνια μετά την επανένωση. Η μετάβαση συνδέθηκε με κλείσιμο επιχειρήσεων, απώλεια θέσεων εργασίας και φυγή νέων προς τη Δύση, ενώ οι Ανατολικογερμανοί παρέμεναν λιγότερο εκπροσωπημένοι σε ομοσπονδιακό επίπεδο στην πολιτική, την οικονομία και τον πολιτισμό. Η εμπειρία αυτή ενίσχυσε σε ένα μέρος της κοινωνίας την πεποίθηση ότι οι αποφάσεις δεν αντανακλούν τις προτεραιότητές του. Η AfD έχει βρει έδαφος σε αυτό το αίσθημα αποξένωσης, ιδίως όπου η απόσταση από το πολιτικό κέντρο είναι έντονη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η μετανάστευση. Στην ανατολική Γερμανία το ζήτημα βρίσκεται συχνά ψηλά στην πολιτική ατζέντα, παρότι η παρουσία μεταναστών είναι χαμηλότερη από ό,τι στη Δύση. Μεγαλύτερη σημασία έχει ο τρόπος που οι πολίτες κρίνουν τη διαχείριση, αν θεωρούν ότι το κράτος ελέγχει τα σύνορα, εφαρμόζει τους κανόνες με συνέπεια και μπορεί να διαχειριστεί τις κοινωνικές αλλαγές. Για αρκετούς, το μεταναστευτικό συνδέεται με την πεποίθηση ότι το κράτος δεν μπορεί να διατηρήσει τον έλεγχο.
Σε αυτά τα ζητήματα η Εναλλακτική για τη Γερμανία έχει πλεονέκτημα. Το άσυλο, η μετανάστευση και η εσωτερική ασφάλεια έχουν συνδεθεί με την ατζέντα της. Όσο κυριαρχούν στη συζήτηση, τόσο ευνοείται. Τα κοινωνικά δίκτυα της επιτρέπουν να παρακάμπτει τα παραδοσιακά μέσα και να απευθύνεται σε κοινά δύσπιστα απέναντι στους θεσμούς.
Για ένα μέρος του εκλογικού σώματος, η δυσαρέσκεια εκφράζει βαθύτερη απομάκρυνση από τον τρόπο λειτουργίας της πολιτικής. Όταν οι ανησυχίες τους υποτιμώνται ή δεν βρίσκουν ανταπόκριση, η δυσπιστία ενισχύεται. Η AfD αξιοποιεί αυτό το κλίμα, παρουσιάζοντας τις κρίσεις ως ενδείξεις ότι τα κόμματα εξουσίας έχουν απομακρυνθεί από όσα θεωρούν σημαντικά. Έτσι, οικονομία, ασφάλεια και μετανάστευση ενώνονται σε μια ευρύτερη εικόνα πολιτικής απογοήτευσης.
Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ δείχνει ότι η ενίσχυση της AfD έχει αποκτήσει σταθερά χαρακτηριστικά. Επιμέρους μέτρα στην οικονομική ή μεταναστευτική πολιτική δύσκολα αρκούν για να αναστρέψουν μια σχέση που έχει βαθύνει με τον χρόνο. Κάθε νέα εκλογική επιτυχία καθιστά την ψήφο προς το κόμμα περισσότερο κοινωνικά αποδεκτή, καθώς παύει να αντιμετωπίζεται ως περιθωριακή επιλογή. Όσο εδραιώνεται ως μεγάλη πολιτική δύναμη, τόσο δυσκολότερα αναστρέφεται αυτή η πορεία.
*Ο Χαρίλαος Ράπης, είναι ιδρυτικό μέλος Synergia Institute for Public Policy, μέλος της ομάδας Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας
