Ταμείο Ανάκαμψης: Πώς λειτουργεί το φρένο έκτακτης ανάγκης  

197
ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η εισαγωγή του «φρένου έκτακτης ανάγκης», το οποίο χρησίμευσε για την επίλυση των διαφορών σχετικά με τη διαχείριση του Ταμείου Ανάκαμψης , δεν αποτελεί μια καινοτομία. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ χρησιμοποιεί ήδη αυτόν τον μηχανισμό για να χτίσει μια γέφυρα μεταξύ ομόφωνων και ειδικών αποφάσεων του Συμβουλίου με ειδική πλειοψηφία. 

του Στράτου Γεραγώτη

Επομένως  είναι χρήσιμο να συγκρίνουμε το φρένο  έκτακτης ανάγκης, όπως περιγράφεται στα συμπεράσματα του πρόσφατου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με αυτό  που υπάρχει ήδη στο δίκαιο της Ένωσης.

Η Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) προβλέπει την επέμβαση φρενου  έκτακτης ανάγκης σε τρεις περιπτώσεις: μέτρα για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης για τους διακινούμενους εργαζόμενους (άρθρο 48) , στη  δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις (άρθρο 82)  και στην έγκριση κοινών κανόνων σχετικά με ορισμένα ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα (άρθρο 83). Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένα μέλος του Συμβουλίου της ΕΕ, εάν πιστεύει ότι η εν λόγω νομοθεσία παραβιάζει τις θεμελιώδεις αρχές του εσωτερικού του δικαίου, μπορεί να ζητήσει να παραπεμφθεί το θέμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στη σύνοδο κορυφής των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων. Μετά το αίτημα, η νομοθετική διαδικασία αναστέλλεται μόνο εάν τους επόμενους τέσσερις μήνες η Σύνοδος Κορυφής συμφωνήσει να αποστείλει το σχέδιο στο Συμβούλιο. Αντίθετα, η διαδικασία διακόπτεται οριστικά εάν, εντός του ίδιου όρου, το Συμβούλιο δεν προκηρύξει ή ζητήσει από την Επιτροπή να παρουσιάσει ένα νέο σχέδιο (το άρθρο 48 είναι ξεκάθαρο  υπό αυτήν την έννοια, αλλά συνάγεται επίσης και από τα άρθρα 82 και 83) .

Από αυτόν τον κανονισμό προκύπτει ότι το φρενο  έκτακτης ανάγκης αφορά νομοθετικές διαδικασίες. Εάν ενεργοποιηθεί, αποκλείει μια απόφαση του Συμβουλίου.  Με αυτόν τον τρόπο, μέσω του μηχανισμού παραπομπής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κάθε κράτος μέλος μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα αρνησικυρίας για την έγκριση ευρωπαϊκών κανονισμών σε ορισμένα θέματα. Επιπλέον, πρόκειται για θέματα τα οποία πριν από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ υπόκεινται στην ομόφωνη ψηφοφορία του Συμβουλίου και τα οποία μπορούν τώρα να αποφασιστούν με ειδική πλειοψηφία. Επομένως, η παρουσία του φρένου χρησίμευσε για να υποβαθμιστεί με την εξαίρεση (για την προστασία των θεμελιωδών αρχών του εσωτερικού δικαίου) εκείνης που προηγουμένως αντιπροσώπευε τον κανόνα.

Ερχόμαστε τώρα στο φρένο έκτακτης ανάγκης όσον αφορά το Ταμείο Ανάκαμψης . Η λειτουργία του Ταμείου Ανάκαμψης περιλαμβάνει δύο σημεία  λήψης αποφάσεων στο ευρωπαϊκό πλαίσιο: το πρώτο αφορά την έγκριση των σχεδίων ανάκαμψης που παρουσίασαν τα κράτη μέλη, το δεύτερο, την εκταμίευση της χρηματοδότησης που ζήτησαν για την υλοποίηση των διαφόρων έργων. Τα σχέδια εγκρίνονται από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία μετά από πρόταση της Επιτροπής.  Η Επιτροπή αποφασίζει για τις ατομικές εκταμιεύσεις, αφού ακούσει τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής (επικουρικό όργανο του Συμβουλίου, με συμβουλευτικά καθήκοντα).

Μόνο σε σχέση με αυτήν τη δεύτερη φάση ενεργοποιείται το φρένο έκτακτης ανάγκης. Εάν ένα ή περισσότερα κράτη μέλη πιστεύουν ότι “υπάρχουν σοβαρές αποκλίσεις από την ικανοποιητική επίτευξη των σχετικών ενδιάμεσων και τελικών στόχων” του έργου, μπορούν κατ ‘εξαίρεση να ζητήσουν να παραπεμφθεί το θέμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο πρέπει να το συζητήσει στην αμέσως επόμενη σύνοδό του. Η Επιτροπή πρέπει να αποφύγει οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με τις εκταμιεύσεις που ζητήθηκαν έως ότου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζητήσει το θέμα “διεξοδικά”. Τίποτα δεν αναφέρεται ως προς τα αποτελέσματα αυτής της συζήτησης. Πρέπει να σημειωθεί μόνο ότι, κατά κανόνα, η διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με το αίτημα εκταμίευσης θα πρέπει να τερματιστεί εντός τριών μηνών από τη διαβούλευση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής από την Επιτροπή και ότι θα συμμορφώνεται με τις διατάξεις των άρθρων 17  και 317 της  Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

Όπως φαίνεται, η κοινή περίσταση αυτού του κανονισμού αναφορικά με το φρένο έκτακτης ανάγκης και που ισχύει ήδη στις Συνθήκες είναι ότι η παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιτρέπει την  παρέμβαση μεμονωμένων κρατών μελών στην κανονική διεξαγωγή των διαδικασιών λήψης αποφάσεων της Ένωσης. Οι δύο περιπτώσεις  είναι διαφορετικές  (τουλάχιστον σε επίσημο νομικό επίπεδο). Στην περίπτωση του Ταμείου Ανάκαμψης , το φρένο επηρεάζει μια διοικητική και μη νομοθετική διαδικασία όπως και σε άλλες περιπτώσεις. αποσκοπεί στην προστασία ενός οικονομικού συμφέροντος που επηρεάζει άμεσα την Ένωση και μόνο έμμεσα τα μεμονωμένα κράτη μέλη . Επιπλέον, και αυτό είναι το πιο σημαντικό σημείο, η παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο παράγει πολύ διαφορετικά αποτελέσματα. Στην περίπτωση του Ταμείου Ανάκαμψης  μπορεί να καθυστερήσει μόνο, αλλά να μην αποκλείσει οριστικά την απόφαση του αρμόδιου φορέα. Η αρμοδιότητα της Επιτροπής στη διαχείριση των πόρων της Ένωσης παραμένει ανεπηρέαστη, όπως επιβεβαιώνεται από την αναφορά στα άρθρα 17 ΣΕΕ και 317 της  ΣΛΕΕ.

Αναμφίβολα, αυτό που διαβάζεται στα συμπεράσματα θα διευκρινιστεί καλύτερα στους κανονισμούς που εφαρμόζουν το Ταμείο Ανάκαμψης. Θα ήταν σκόπιμο να προσδιοριστεί τι σημαίνει ικανοποιητική πρόοδος ενός έργου και σοβαρές αποκλίσεις από τους καθορισμένους στόχους, ποιες είναι οι διαδικασίες διαβούλευσης με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και τις γνωμοδοτήσεις που εκφράζει, πόσο καιρό θα πρέπει να αναμένεται η εξέταση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου  και τέλος, εάν και ποια ανατροφοδότηση πρέπει να δώσει η Επιτροπή στις αξιολογήσεις της. Οι γνώμες της Τεχνικής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είναι σίγουρα σημαντικές  και η Επιτροπή δεν μπορεί να μην τις λάβει δεόντως υπόψη, ιδίως στην περίπτωση αρνητικών ή αντιφατικών γνωμοδοτήσεων. Ωστόσο, δεν δεσμεύουν  νομικά την Επιτροπή, η οποία παραμένει ελεύθερη να αποφασίσει σχετικά με την ζητούμενη πληρωμή.

Στα πρώτα σχόλια σχετικά με τη λειτουργία του Ταμείου Ανάκαμψης υπάρχουν αρκετές αναφορές στο σούπερ φρένο έκτακτης ανάγκης. Εκτιμώ πως  οι αναφορές αυτές δεν  είναι δικαιολογημένες: για τους λόγους που αναφέρω παραπάνω, ο μηχανισμός έχει λιγότερο αποτέλεσμα καθυστέρησης  από ότι σε προηγούμενες περιπτώσεις. Και δεν προκαλεί στροφή προς τον διακυβερνητικό άξονα της διαχείρισης του Ταμείου Ανάκαμψης, ο οποίος εξακολουθεί να διέπεται από το κοινοτικό μοντέλο: τα σχέδια ανάκαμψης των κρατών εγκρίνονται από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία μετά από πρόταση της Επιτροπής. Οι εκταμιεύσεις των κεφαλαίων αποφασίζονται από την Επιτροπή, υπό τον πολιτικό έλεγχο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του νόμου του Δικαστηρίου. Ωστόσο, όλα εξαρτώνται από την εγκυρότητα της Επιτροπής και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων του Κοινοβουλίου και του Δικαστηρίου.


*Στράτος Γεραγώτης, Διδάκτωρ Παν/μιου των Βρυξελλών, τ. Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Παν/μιο της Pavia της Ιταλίας

Όλες οι ειδήσεις που έχουν σημασία, από την Ελλάδα και τον Κόσμο, έγκυρα και έγκαιρα στο tomanifesto.gr