Οι πολυμερείς φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

by MANIFESTO

Ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ για την  Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας Josep Borrell και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασαν μια  κοινή ανακοίνωση για την ενίσχυση της συμβολής της ΕΕ στην πολυμέρεια που βασίζεται σε κανόνες: με μια πρώτη ματιά  προκειται για ένα έγγραφο σύμφωνα με τα προηγούμενα, αλλά το οποίο ταυτόχρονα δείχνει σημαντικές αλλαγές με τον τρόπο που η ΕΕ βλέπει τον ρόλο της στη διεθνή σκηνή.

του Στράτου Γεραγώτη

Θα μπορούσε κανείς να αμφισβητήσει την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου εγγράφου για να επιβεβαιώσει τη δέσμευση της ΕΕ για πολυμέρεια, δεδομένου ότι αυτό κατοχυρώθηκε ως η κατευθυντήρια αρχή της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας σε όλα τα κύρια στρατηγικά έγγραφα που εκπονήθηκαν τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ωστόσο, υπάρχουν τουλάχιστον δύο καλοί λόγοι για τους οποίους η Ένωση πρέπει να ανανεώσει και να διατηρήσει την πολυμερή της προσέγγιση στις διεθνείς υποθέσεις. Το πρώτο και πιο επείγον είναι η ανάγκη συντονισμένης δράσης σε παγκόσμιο επίπεδο για την αντιμετώπιση της πρόκλησης του Covid-19 και των συνεπειών της, είτε πρόκειται για υγεία, οικονομική ή κοινωνική απειλή για την ανθεκτικότητα των κοινωνιών μας. Ο δεύτερος λόγος είναι η ευκαιρία ενίσχυσης της διατλαντικής εταιρικής σχέσης, μετά το μονομερές διάλειμμα που επέβαλε η κυβέρνηση Trump και την επιστροφή των Ηνωμένων Πολιτειών στα πολυμερή φόρα, από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας έως τη Συμφωνία του Παρισιού.

Μια νέα αντίδραση μετά τη διατλαντική καταιγίδα

Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι, για άλλη μια φορά, η αποφασιστικότητα της ΕΕ να προωθήσει την πολυμέρεια προκύπτει ως αντίδραση σε μια φάση άρνησης από τον υπερατλαντικό σύμμαχο. Είχε ήδη συμβεί το 2003, όταν ο τότε Ύπατος Εκπρόσωπος Χαβιέ Σολάνα δημοσίευσε την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας και την Επιτροπή στην ανακοίνωσή της σχετικά με την επιλογή της πολυμέρειας: δύο στρατηγικά έγγραφα που υπογράμμισαν τη διαφωνία της Ευρώπης σχετικά με τη μονομερή απόφαση της κυβέρνησης Μπους να εισβάλει στο Ιράκ . Σχεδόν 20 χρόνια αργότερα, η ΕΕ αποφασίζει να κάνει το ίδιο, με παρόμοια φιλοδοξία να αναζωογονήσει τόσο την πολυμέρεια όσο και τον δικό της ρόλο στην παγκόσμια σκηνή. Δεν είναι τυχαίο ότι η Κοινή Ανακοίνωση τονίζει ρητά τη συμβατότητα των στρατηγικών προτεραιοτήτων και στόχων της ΕΕ με την πολυμέρεια, “δεδομένου ότι οι αρχές στις οποίες βασίζεται η ΕΕ είναι ίδιες με αυτές των Ηνωμένων Εθνών”.

Σήματα ασυνέχειας

Αλλά πώς διαφέρει το περιεχόμενο και το πνεύμα αυτής της ανακοίνωσης μετά την Covid και μετά τον Trump σχετικά με την πολυμέρεια από τα προηγούμενα έγγραφα; Το πρώτο σημάδι ασυνέχειας αφορά γιατί η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να υιοθετεί την πολυμέρεια. Ενώ, από τη μία πλευρά, η ανακοίνωση επιβεβαιώνει τη δέσμευση της ΕΕ για προώθηση της ειρήνης και της ασφάλειας μαζί με τα θεμελιώδη δικαιώματα, τις καθολικές αξίες και το διεθνές δίκαιο, αφετέρου, υπογραμμίζει ότι “αυτές οι προσπάθειες συμβαδίζουν με ιδιοτελή συμφέροντα και προσεγγίσεις “.

Η ανακοίνωση ζητά μια πιο αποφασιστική Ένωση που χρησιμοποιεί την πολυμέρεια ως μέσο για την επίτευξη συγκεκριμένων πολιτικών προτεραιοτήτων. Με αυτό, η ΕΕ φαίνεται να υιοθετεί μια πιο ρεαλιστική και λιγότερο κανονιστική θέση στην εξωτερική της δράση, αναγνωρίζοντας έτσι την  επιβεβαίωση ενός πολυπολικού κόσμου, τη συναλλακτική φύση του παγκόσμιου συστήματος και την επικράτηση της πολιτικής εξουσίας. Αυτό επιβεβαιώνει την πεποίθηση ότι η ΕΕ πρέπει να γίνει πιο γεωπολιτική, όπως υποσχέθηκε η  Πρόεδρος Ursula von der Leyen στο όραμά της για την αποστολη  της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ακόμη και αν, προς το παρών , αυτό παραμένει περισσότερο φιλοδοξία παρά  πραγματικότητα. Μια άλλη αλλαγή αφορά τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ πρέπει να προωθήσει την πολυμερή ατζέντα της. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην «επέκταση των διεθνών κανόνων, προτύπων και συνεργασίας» σε θέματα που κυμαίνονται από το κράτος δικαίου έως τη διεθνή φορολογία, από την ψηφιακή συνεργασία έως την προστασία των καταναλωτών και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό ως ένας τρόπος για να ανταποκριθεί στην εξάπλωση των σημαντικών φορέων, όπως ψηφιακές και πολυεθνικές πλατφόρμες, οι οποίοι ενεργούν εκτός των θεσμοθετημένων καναλιών και οι οποίοι απαιτούν «ενεργή κανονιστική συνεργασία» σε παγκόσμιο επίπεδο και «πιο φιλόδοξα πρότυπα και κανόνες»  για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, της ψηφιακής χρηματοδότησης και της διαχείρισης του διαδικτύου

Οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις

Αναφέρει επίσης ότι η ΕΕ πρέπει να εργαστεί για να “μεταρρυθμίσει ό, τι χρειάζεται να αλλάξει”. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί, από την άποψη αυτή, πώς δίδεται η δέουσα προσοχή στην ενίσχυση θεσμών όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ενώ η ανακοίνωση περιορίζεται στην περιγραφή μόνο μιας γενικής δέσμευσης για μια ευρεία μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών . Φαίνεται ότι, μετά από τις επαναλαμβανόμενες και ανεπιτυχείς προσπάθειες του παρελθόντος, η ΕΕ παραιτήθηκε από το ζήτημα της ανάγκης να παράσχει στην παγκόσμια τάξη ένα αποτελεσματικό και νομιμοποιητικό όργανο για τη διασφάλιση της ειρήνης και της ασφάλειας. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες προτάσεις μεταρρυθμίσεων που δεν απαιτούν τη σύνθετη διαδικασία τροποποίησης του Χάρτη του ΟΗΕ, ο οποίος θα μπορούσε να προωθηθεί από την ΕΕ και οι οποίες θα μπορούσαν να γίνουν καθοδηγητικές πρωτοβουλίες για την επανέναρξη του ρόλου της στον ΟΗΕ, όπως προτάθηκε από μια πρόσφατη μελέτη  στις Βρυξέλλες που εκπόνησε το Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων .

Τέλος, η ανακοίνωση διαφέρει από την προσέγγιση του παρελθόντος σε σχέση με δύο κύρια θέματα. Σε σύγκριση με προηγούμενα έγγραφα, επιμένει πολύ στην ανάγκη εστίασης στην εσωτερική συνοχή, ενότητα και αλληλεγγύη της ΕΕ ως προϋπόθεση για αποτελεσματικότερη εξωτερική δράση, αναγνωρίζοντας τις πρωτοφανείς προκλήσεις που επηρεάζουν το ευρωπαϊκό σχέδιο και την αυξημένη επείγουσα ανάγκη ενίσχυσης του συντονισμού μεταξύ  των θεσμικών  οργάνων  και των  κρατών  μελών . Επιπλέον, η ανακοίνωση προτείνει ένα είδος «αρθρωτού πολυμερούς χαρακτήρα», που βασίζεται σε στενότερη συνεργασία με εταίρους που έχουν τον ίδιο προσανατολισμό της ΕΕ, πρώτα απ ‘όλα τις Ηνωμένες Πολιτείες, για την υπεράσπιση των καθολικών αρχών και κανόνων και ενσωματώνονται από τομεακές συνεργασίες με άλλους φορείς σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος όπως η κλιματική αλλαγή, η εκπαίδευση και η τεχνολογία. Συνολικά, η Κοινή Ανακοίνωση  παρουσιάζει τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες σε έναν κόσμο σε μεταβατικό στάδιο, «πιο απρόβλεπτο και άνισο» όπου  κυριαρχεί ο  ανταγωνισμός των «οραμάτων και προγραμμάτων». Προσφέρει μια ειλικρινή αξιολόγηση της ευθραυστότητας της ΕΕ και παρουσιάζει ορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις για την πραγματοποίηση της δέσμευσής της στην πολυμέρεια, αλλά δεν προχωρά αρκετά στην ανάλυση των δυνατοτήτων της, ιδίως στον τομέα της μεταρρύθμισης των Ηνωμένων Εθνών. Η τρέχουσα κατάσταση απαιτεί μια υγιή δόση ρεαλισμού, αλλά η αντιμετώπιση του μέλλοντος απαιτεί περαιτέρω δυναμισμό και φιλοδοξία.


*Ο Στράτος Γεραγώτης, Διδάκτωρ Παν/μιου των Βρυξελλών, τ. Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Παν/μιο της Pavia της Ιταλίας

Σχετικα Αρθρα

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies και άλλες τεχνολογίες καταγραφής για να εξασφαλίσει την σωστή λειτουργία της Δέχομαι Περισσότερα