21 Απριλίου 1967: Ο ρόλος του Κανελλόπουλου στον αντιστασιακό αγώνα

by Manifesto

Tις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Απριλίου η επιβολή της δικτατορίας συνοδεύθηκε από μαζικές συλλήψεις μελών όλων των πτερύγων του Κοινοβουλίου. Ο πρωθυπουργός Π. Κανελλόπουλος και ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Γ. Παπανδρέου, ο Α. Παπανδρέου και ο υπουργός Εθνικής Αμυνας Π. Παπαληγούρας είναι μερικοί από όσους συνελήφθησαν και σύντομα εκτοπίστηκαν. Επειτα από ένα διάστημα οι περισσότεροι αφέθηκαν ελεύθεροι, αν και οι Κανελλόπουλος και Γ. Παπανδρέου παρέμειναν σε κατ’ οίκον περιορισμό μέχρι το δημοψήφισμα του 1968. Οσο για τον Α. Παπανδρέου, ήταν ο μόνος που παρέμεινε στη φυλακή καθώς εκκρεμούσαν εις βάρος του οι κατηγορίες για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, αν και τελικά συμπεριλήφθηκε στη γενική αμνηστία του 1967.

Με το ξέσπασμα του πραξικοπήματος στις 21 Απριλίου του 1967, τόσο ο πολιτικός κόσμος της χώρας όσο και οι απλοί πολίτες, με μια μικρή καθυστέρηση αντιλήφθηκαν τον παράνομο χαρακτήρα του χουντικού καθεστώτος και με σαφή τρόπο εκδήλωσαν τη δυσαρέσκειά και την εναντίωσή τους στα μέτρα και στις ενέργειες που εκείνο επέβαλε. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ως πολιτικός και Πρωθυπουργός μάλιστα της χώρας τον οποίο ανέτρεψε η χούντα των συνταγματαρχών, διαμόρφωσε τη γενική στάση της συντηρητικής παράταξης κατά του καθεστώτος. Μάλιστα με δηλώσεις του στις 27 Σεπτεμβρίου του 1967, σήμανε το έναυσμα του αντιστασιακού του αγώνα. Εξετάζοντας την εξέλιξη των ιστορικών γεγονότων, ο Κανελλόπουλος εμφανίζεται ότι καλόπιστα ανέμενε την επίτευξη των αρχικών στόχων των πραξικοπηματιών. Η εξέλιξη όμως αυτού του 5μηνου, τον έπεισε ότι το χουντικό καθεστώς δεν θα μπορούσε ούτε τις δικές του εξαγγελίες να υπηρετήσει. Επομένως, το πρόγραμμά τους ήταν προσχηματικό και εκείνο που απέμενε ήταν η κατάλυση της δημοκρατίας και της νομιμότητας. Με τον τρόπο αυτόν, συντονίζει τις αντιδράσεις του πολιτικού κόσμου και στερεί στο μέτρο των δυνατοτήτων του την εκλογική βάση της ΕΡΕ. Αρχικά ο Π.Κανελλόπουλος, κάλεσε στις 27/9/1967 στην οικεία που διέμενε, τους ανταποκριτές των ξένων ειδησεογραφικών πρακτορείων προκειμένου να κάνει  κάποιες βασικές τοποθετήσεις που αφορούσαν την καθιέρωση του χουντικού καθεστώτος και επιπλέον να ακουστεί η αντίδρασή του και εκτός συνόρων.

Υπογραμμίζεται, πως την επόμενη ημέρα που ακολούθησε ύστερα από τις δηλώσεις του, τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ο Κανελλόπουλος φανερά αγανακτισμένος για την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί στη χώρα από τις 21 Απριλίου, επισήμανε πως ο πολιτικός κόσμος ήταν υποχρεωμένος πλέον να σιωπά και να μην εκφέρει καμία γνώμη που να σχετίζεται με τους κρατούντες. Εάν έκαναν το λάθος και απαντούσαν στις ενέργειες που αποφάσιζε να εφαρμόσει το καθεστώς, θα αντιμετώπιζαν τη δίωξη με βάση το στρατιωτικό νόμο και θα καταγγέλλονταν από το καθεστώς ως ‘φαύλοι’ και ‘διεφθαρμένοι’. Περιορισμοί είχαν επιβληθεί και στον Τύπο, ο οποίος δεν είχε το δικαίωμα να δημοσιεύσει τις σκέψεις και τις απόψεις ιδίως πολιτικών και με αυτόν τον τρόπο είχε οδηγηθεί σε πλήρη φίμωση.

Ο Κανελλόπουλος εξαπέλυσε κατηγορίες εναντίον του καθεστώτος, λέγοντας πως ήταν απαράδεκτες και άδικες οι ενέργειές του, ενώ παράλληλα έθιγαν σε μεγάλο βαθμό τον ελληνικό λαό.

Προχωρώντας στο κείμενο των δηλώσεών του, αξίζει να επικεντρωθούμε σε μια τοποθέτησή του που αφορούσε τους ίδιους τους κρατούντες.

Ο Κανελλόπουλος, αδυνατούσε λοιπόν να δεχτεί το γεγονός πως μόνο εκείνοι είχαν το δικαίωμα να μιλούν ελεύθερα για την πολιτική κατάσταση και την μετέπειτα εξέλιξή της.

Δεν μπορούσε να κατανοήσει το πώς ήταν δυνατόν, οι προηγούμενοι κυβερνώντες της χώρας οι οποίοι είχαν αφιερώσει τη ζωή τους στα κοινά και είχαν υποστεί επί σειρά ετών διάφορες ταλαιπωρίες και πάσης φύσεως κινδύνους στον πολιτικό στίβο, να μην είναι πλέον σε θέση να πουν ελεύθερα και χωρίς φόβο τις απόψεις τους γύρω από αυτή την κατάσταση όπως είχε διαμορφωθεί.

Επιπλέον, αποσαφήνισε πως αν τελικά δεχόταν πως μόνο οι κυβερνώντες του χουντικού καθεστώτος είχαν το κεκτημένο να μιλούν ελεύθερα, θα έπρεπε αυτομάτως να αποδεχτεί και το ότι η ελευθερία του λόγου είναι αποκλειστικό προνόμιο μόνο εκείνων που διαθέτουν όπλα. Σε επόμενο σημείο των δηλώσεών του ο Κανελλόπουλος επισήμανε ότι αν και οι πραξικοπηματίες τον έβλαψαν ιδιαίτερα τη νύχτα της 21ης Απριλίου όταν τον ανέτρεψαν ως Πρωθυπουργό προτάσσοντάς του όπλα, εντούτοις θεωρούσε καθήκον του να διακηρύξει στον ελληνικό λαό πως όσοι υποστήριξαν το στρατιωτικό πραξικόπημα –και ο αριθμός τους μειωνόταν δραματικά σε καθημερινή βάση-, εξαπατήθηκαν

Θεωρούσε αβάσιμο και ψευδή τον ισχυρισμό, ότι με το στρατιωτικό πραξικόπημα η χώρα εξήλθεν από το χάος. «Τούτο δεν είναι αληθές, διότι απλούστατα δεν υπήρχε χάος. Η πολιτική ζωή ήτο, βεβαίως, τεταραγμένη, ωρισμένα στοιχεία εκινούντο κατά τρόπον διαταράσσοντα την γαλήνην της χώρας και την ομαλήν λειτουργίαν του δημοκρατικού πολιτεύματος, αλλά υπήρχε κυβέρνησις αποφασισμένη κάθε ενέργεια ταραξιών να αντιμετωπίση και την ελευθέραν εκδήλωσιν της θελήσεως του Ελληνικού Λαού να εγγυηθή και να εξασφαλίση’’.

Συνεχίζοντας τον παραπάνω συλλογισμό του, ο Κανελλόπουλος υπογράμμισε πως στις προγραμματισμένες εκλογές που ματαιώθηκαν (λόγω της επιβολής της δικτατορίας), όποιο και να ήταν το αποτέλεσμα της εκλογικής αναμέτρησης, η γνήσια δημοκρατία και ο κοινοβουλευτισμός θα εξασφαλίζονταν σε κάθε περίπτωση εν αντιθέσει με τα αυταρχικά καθεστώτα στα οποία εκλείπουν αυτές οι βασικές έννοιες. Σε επόμενο στάδιο, ο Κανελλόπουλος θα εκφράσει τους φόβους του για επερχόμενους κινδύνους που θα προκληθούν από το χουντικό καθεστώς αν συνεχιστεί η παραμονή του στην εξουσία. Συγκεκριμένα, ‘’με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου όχι μόνον δεν εξησφαλίσθη η ομαλή μελλοντική ζωή του Ελληνικού Έθνους, αλλά φοβούμαι, αντιθέτως, ότι εισήλθεν η χώρα εις περίοδον ανεξελέγκτων επεξεργασιών της κοινής γνώμης, ιδία της συνειδήσεως των νέων, επικινδύνων σπασμών, και απροβλέπτων αιφνιδιασμών.’’

Ο Κανελλόπουλος θα κάνει μια ακόμη αξιοσημείωτη αναφορά μέσω της οποίας θα ισχυριστεί ότι το αυταρχικό καθεστώς πρέπει άμεσα να ανατραπεί και τη θέση του να πάρει και πάλι το γνήσιο δημοκρατικό πολίτευμα προκειμένου να μην εκτεθεί η χώρα σε αποτρόπαιες καταστάσεις.

Ολοκληρώνοντας τις δηλώσεις του, ο Κανελλόπουλος ως πολιτικός ηγέτης ένιωθε ότι είχε ευθύνη απέναντι στη χώρα του και γι’ αυτό τον λόγο επιθυμούσε να δώσει το στίγμα του, αψηφώντας τις συνέπειες του εγκλεισμού που του επιβλήθηκε αργότερα.

Η αντίδραση Παττακού

Την επόμενη ημέρα των αντιστασιακών δηλώσεων του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, ο ταξίαρχος Στ.Παττακός, απάντησε εκ μέρους της χούντας στην ομιλία που έδωσε στα ξένα ειδησεογραφικά πρακτορεία ο πρώην Πρωθυπουργός της χώρας. Ο Παττακός απάντησε προτάσσοντας κάποια χωρία αρχαίων συγγραφέων τα οποία δεν ταίριαζαν όμως με ό,τι ήθελε να πει.

Κατέληξε, επισημαίνοντας ότι η ενέργεια στην οποία προέβη ο Κανελλόπουλος ήταν αντίθετη με την υπόσχεση που του είχε δώσει στις 22/4/1967 πως δεν θα ενοχλούσε το καθεστώς μέσα από αντίστοιχες δηλώσεις.

Από την πλευρά του ο Κανελλόπουλος, κατόρθωσε να διοχετεύσει προς τους ξένους ανταποκριτές ανταπάντηση στα όσα ανέφερε ο Παττακός εκ μέρους του χουντικού καθεστώτος. Ο Κανελλόπουλος, στο νέο κείμενο δηλώσεών του τόνιζε καταρχάς πως αψηφούσε τον στρατιωτικό νόμο που είχαν θέσει οι πραξικοπηματίες της 21ης Απριλίου, ο οποίος απαγόρευε στον πολιτικό κόσμο να μιλά ελεύθερα εκφράζοντας τις απόψεις τους για το ισχύον καθεστώς.

Για ακόμη μια φορά, ένιωθε την ανάγκη πως έπρεπε να  γνωστοποιήσει στο λαό τους κινδύνους που ενυπάρχουν και να επισημάνει τη σοβαρότητα της κατάστασης, μέσα από τον υπεύθυνο και ώριμο λόγο του. Όσον αφορά τους καθεστωτικούς :΄΄Ανίκανοι οι σήμερον κρατούντες και τα όργανά των να κατανοήσουν τον υπεύθυνον τρόπον με τον οποίον ωμίλησα, εξαπέλυσαν ύβρεις και συκοφαντίας εναντίον μου.Δεν είναι πράξις γενναία να υβρίζουν ή και απλώς να κρίνουν άνθρωπον που δεν έχει εις την χώραν του το μέσον να υπερασπισθή δημόσια τον ευατόν του΄΄.

Εξαπολύοντας δριμύ κατηγορώ ο Κανελλόπουλος στον Παττακό, υπογράμμισε πως ουδέποτε ισχυρίστηκε σε εκείνον πως δεν θα ‘’ενοχλούσε’’ το τυραννικό πολίτευμα, ενώ τόνισε πως εάν ο Παττακός εξακολουθούσε να διακατέχεται από την υπερηφάνεια του Έλληνα αξιωματικού (που είχε παλαιότερα επιδείξει) θα έπρεπε να αντιληφθεί άμεσα τόσο ο ίδιος όσο και οι ομοϊδεάτες του ότι οφείλουν να απαλλάξουν την εξουσία από την παραμονή τους.

Η επιστολή στην Ακαδημία

Ενώ η δικτατορία είχε εδραιωθεί στην Ελλάδα και οι αρνητικές επιπτώσεις της άγγιζαν τη ζωή του κάθε πολίτη, οι αρχηγοί της αποφάσισαν να καθιερωθεί η 21η Απριλίου ως εθνική εορτή. Απαιτούσαν δηλαδή να εορτάζεται σε σχολεία, σε δημόσιες υπηρεσίες και στα Ανώτατα πνευματικά ιδρύματα όπως ήταν η Ακαδημία. Για πρώτη φορά εορτάστηκε το 1968 σε περίοδο όμως που ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος βρισκόταν σε περιορισμό κατόπιν εντολής από τις χουντικές αρχές. Ελεύθερος όμως πια, το 1969 και ενώ επρόκειτο να πραγματοποιηθεί για δεύτερη συνεχή χρονιά ο εορτασμός της, ο πρώην Πρωθυπουργός απέστειλε επιστολή στον Πρόεδρο της Ακαδημίας, Αμίλκα Αλιβιζάτο, με την οποία αφενός επιθυμούσε να εκφράσει για μια ακόμη φορά τη δυσαρέσκειά του προς το καθεστώς αφετέρου θεωρούσε αναγκαίο ως μέλος της Ακαδημίας, να επισημάνει ότι το πνεύμα της δικτατορίας ήταν ξένο προς το πνευματικό και ηθικό επίπεδό της.

Αρχικά, μέσα από την επιστολή του τόνισε, πως σε έναν πνευματικό χώρο όπως ήταν εκείνος της Ακαδημίας, δεν άρμοζε ένας τέτοιου είδους πανηγυρισμός καθώς σύμφωνα με τη γνώμη του, δεν υποστήριζε σε καμία περίπτωση την επιβολή αυταρχικών καθεστώτων. Αναρωτιόταν πώς ήταν δυνατόν, η ημέρα της 21ης Απριλίου να εξισώνεται με τις εθνικές επετείους της 28ης Οκτωβρίου και της 25ης Μαρτίου που με βάση το νόμο τιμούσαν τους αγώνες που έδωσε ο ελληνικός λαός για την ελευθερία του. Πίστευε πως τα μέλη της Ακαδημίας δεν είχαν ερωτηθεί προηγουμένως για το εάν συναινούσαν στην ενέργεια αυτή, υπονοώντας πως εάν είχε υπάρξει σωστή ενημέρωση επί του θέματος, οι πανηγυρισμοί αυτοί δεν θα πραγματοποιούνταν τελικά στον πνευματικό αυτό χώρο. Ο Κανελλόπουλος, εξέφρασε με σαφή τρόπο τις φοβίες του καθώς θεωρούσε ότι στο μέλλον θα επέλθει η στιγμή που η Ακαδημία Αθηνών δεν θα γνωρίζει πώς να δικαιολογήσει την απόφαση της Συγκλήτου ΄΄…να πανηγυρίζει επετείους , τας οποίας δεν καθιέρωσεν η Ελληνική Ιστορία΄΄.Ο Κανελλόπουλος θα ολοκληρώσει την επιστολή του ζητώντας να εξετασθεί το θέμα αυτό λεπτομερέστερα και αν μη τι άλλο, με μεγαλύτερη υπευθυνότητα από τη Σύγκλητο της Ακαδημίας.

Στο Πολυτεχνείο

Στη δίκη για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου που ξεκίνησε στις 16 Οκτωβρίου του 1975, ο Κανελλόπουλος τόνισε εξ αρχής πως συμμεριζόταν την ιερά εξόρμηση των νέων όπως την χαρακτήριζε προκειμένου να επικρατήσουν οι ακαδημαϊκές και πολιτικές ελευθερίες τους και να υπάρξει ο ανάλογος σεβασμός ως προς τα δικαιώματά τους που τα τελευταία χρόνια είχαν τόσο καταπατηθεί. Ο ίδιος, ήδη από τις παραμονές της 17ης Νοεμβρίου είχε παρευρεθεί διακριτικά και σε απόσταση από το ΕΜΠ καθώς δεν ήταν φρόνιμο κατά την άποψή του να αντιληφθεί το παριστάμενο πλήθος την παρουσία του. Υπογράμμισε πως είχε διαπιστώσει το υψηλό και ωραίο φρόνιμα των σπουδαστών τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που η κατάσταση ήταν ακόμη ελέγξιμη και δεν είχαν εισβάλει ξένα και ύποπτα στοιχεία εντός του χώρου. Στις 16 Νοεμβρίου, οι συγκρούσεις ανάμεσα σε φοιτητές και αστυνομικές δυνάμεις είχαν γίνει έντονες και οι τελευταίοι απαντούσαν με δακρυγόνα και πολυβόλα όπλα. Όταν επιχείρησε μαζί με τον Γ.Μαύρο να σπεύσει στο χώρο για να εκφράσει αφενός την αλληλεγγύη του στους σπουδαστές αφετέρου να παρέμβει για να εμποδίσει την δημιουργία μιας ολέθριας κατάστασης, του απαγόρευσαν άντρες της αστυνομίας να πλησιάσει το πανεπιστημιακό ίδρυμα. Ο Κανελλόπουλος, με σαφή τρόπο δηλώνει πως θεωρεί υπεύθυνους για τη σφαγή στο Πολυτεχνείο εκείνους που είχαν την πραγματική εξουσία στα σώματα ασφαλείας και στις ένοπλες δυνάμεις, εννοώντας το χουντικό καθεστώς. Κατά την ακροαματική διαδικασία τόνισε πως το βράδυ της 15ης Νοεμβρίου και ενώ ο ίδιος βρισκόταν κοντά στο ΕΜΠ, δεν είχε διαπιστώσει καμία διάθεση των φοιτητών για έκτροπα και η συγκέντρωσή τους χαρακτηριζόταν για τον φοιτητικό της χαρακτήρα που σταδιακά μετεξελίχθηκε σε πολιτική εκδήλωση καθώς οι νέοι αισθάνονταν το χρέος που είχαν απέναντι στη Δημοκρατία. Το γεγονός που του είχε προκαλέσει εντύπωση, ήταν το ότι δεν είχε αντιληφθεί την ύπαρξη αστυνομικής δύναμης έξω από το Πολυτεχνείο σκέψη η οποία τον οδήγησε μετέπειτα σε διάφορα συμπεράσματα. Θεώρησε λοιπόν πως εσκεμμένα απουσίαζε η αστυνομική δύναμη προκειμένου να επιτεθεί όταν πια το πλήθος των συγκεντρωμένων θα είχε ξεπεράσει το προσδοκώμενο όριο .Καταλήγει επισημαίνοντας ότι τα γεγονότα που είχαν προηγηθεί στη Νομική Σχολή εννέα μήνες νωρίτερα, αποτελούσαν ένα δραματικό προοίμιο για το τι θα ακολουθούσε τον Νοέμβριο του 1973.

Θα πρέπει τέλος να σημειωθεί πως κατά την σύλληψή του από δύο λοχαγούς ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος ζήτησε να πάρει το υπηρεσιακό του όπλο: για να κάνει ότι του επέβαλλε η συνείδησή του όπως ο ίδιος θα πει αργότερα σε περίπτωση που τον πίεζαν να υπογράψει κάτι με το οποίο θα διαφωνούσε.

Η περίπτωση Ράλλη

Ο Γεώργιος Ράλλης ήταν ένας από τους ελάχιστους Έλληνες πολιτικούς που κατάφερε να αποφύγει την σύλληψη το πρωί του πραξικοπήματος. Μάλιστα, από τον Σταθμό Δράσεως της Χωροφυλακής προσπάθησε να κινητοποιήσει το Γ΄ Σώμα Στρατού εναντίον των πραξικοπηματιών, αλλά οι διαταγές του δεν μεταβιβάστηκαν. Αργότερα, οι χουντικοί τον έθεσαν σε κατ’ οίκον περιορισμό, τον φυλάκισαν και τον εκτόπισαν στην Κάσο για την ανοιχτή αντιστασιακή του δράση.

Όταν ο Γεώργιος Παπαδόπουλος άρχισε να χαλαρώνει κάπως τα μέτρα κατά των πολιτικών, οι χουντικές αρχές του επέτρεψαν να επιστρέψει στην Αθήνα. Με την απελευθέρωσή του, συνέχισε και πάλι την αντίσταση κατά της δικτατορίας. Τον Ιούλιο του 1973 έλαβε ενεργό μέρος στον αγώνα εναντίον του προκατασκευασμένου δημοψηφίσματος του Παπαδόπουλου. Την ίδια περίοδο, διετέλεσε διευθυντής του αντιχουντικού περιοδικού Πολιτικά Θέματα.

Η περίοδος της δικτατορίας σημάδεψε την πολιτική σκέψη του Γεωργίου Ράλλη. Ο ίδιος παραδέχθηκε αργότερα πως όταν βρέθηκε στην φυλακή παρέα με αριστερούς πολιτικούς κρατουμένους, τότε διαπίστωσε ότι πολλοί από τους πρώην αντιπάλους του ήταν άνθρωποι καλλιεργημένοι, πραγματικοί πατριώτες και με βαθιά γνώση των καταστάσεων. Έκτοτε, η αντίληψη του για την ελληνική Αριστερά άλλαξε ριζικά.

 

Σχετικα Αρθρα

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies και άλλες τεχνολογίες καταγραφής για να εξασφαλίσει την σωστή λειτουργία της Δέχομαι Περισσότερα